Khoảng trống trong kiến trúc và tâm lý người ở
Có những căn phòng diện tích không lớn nhưng bước vào vẫn thấy dễ chịu. Ngược lại, một phòng khách rộng có thể khiến người ở cảm thấy chật chội vì đồ đạc, màu sắc và những chi tiết liên tục chen vào tầm nhìn.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở diện tích. Nó còn nằm ở cách phần được bố trí và phần được để trống cùng tạo nên không gian.
Trong thiết kế, negative space thường được gọi là khoảng trống. Đó là phần không gian quanh và giữa các thành phần chính. Khi được tổ chức có chủ đích, khoảng trống giúp làm rõ công năng, tạo trật tự thị giác và dành chỗ cho những hoạt động đời thường.
Khoảng trống trong kiến trúc là gì ?
Trong phạm vi bài viết này, khoảng trống được hiểu là phần không gian được chủ động giữ lại để hỗ trợ sử dụng và cảm nhận kiến trúc.
Đó có thể là lối đi giữa sofa và bàn trà, khoảng sàn dành cho trẻ chơi, mảng tường quanh một bức tranh hoặc khoảng mở hướng ra sân trong.
Khoảng trống cũng không nhất thiết mang màu trắng. Một bức tường màu đất, một nền sàn gỗ ít bị che phủ hay một khoảng sân có bóng cây đều có thể đảm nhận vai trò này.
Điểm quan trọng là mục đích. Một góc nhà bỏ không vì khó sử dụng khác với một khoảng được giữ lại để đi lại, quan sát hoặc thay đổi cách sinh hoạt.
Vì sao khoảng trống liên quan đến tâm lý người ở
Giúp tổ chức sự chú ý
Khi nhìn một căn phòng, chúng ta tiếp nhận đồng thời nhiều thông tin từ hình khối, màu sắc, đồ vật và ánh sáng.
Nghiên cứu của Stephanie McMains và Sabine Kastner công bố năm 2011 cho thấy các kích thích xuất hiện đồng thời trong trường nhìn có thể cạnh tranh trong quá trình xử lý thị giác. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu về cơ chế chú ý, không trực tiếp chứng minh rằng phòng nhiều đồ luôn gây căng thẳng.
Từ cơ sở đó, có thể đề xuất một nguyên tắc thiết kế: giảm những chi tiết cùng tranh giành sự chú ý và tạo khoảng cách rõ giữa các nhóm đồ.
Chẳng hạn, khi tường sau sofa đã có một bức tranh làm điểm nhấn, phần tường xung quanh có thể được giữ đơn giản. Người nhìn sẽ dễ nhận ra đâu là thành phần chính.
Khoảng trống lúc này giúp căn phòng có thứ tự để quan sát.
Ảnh hưởng đến cảm giác thoáng và khép kín
Cảm giác rộng không hoàn toàn trùng với số mét vuông. Tầm nhìn, vị trí đồ đạc và khả năng di chuyển cũng góp phần tạo nên trải nghiệm không gian.
Nghiên cứu của Oshin Vartanian và cộng sự công bố năm 2015 cho thấy, khi đánh giá hình ảnh nội thất trong thí nghiệm, người tham gia có xu hướng đánh giá không gian mở là đẹp hơn. Những không gian có cảm giác khép kín cũng dễ gợi lựa chọn rời đi hơn. Kết quả này phản ánh phản ứng trong điều kiện nghiên cứu, không phải quy luật áp dụng cho mọi ngôi nhà.
Trong thực hành, điều đó gợi ý rằng nên xem xét những gì đang chắn tầm nhìn và cản chuyển động trước khi nghĩ đến mở rộng diện tích.
Một tủ cao đặt giữa phòng có thể chia vụn không gian. Chuyển tủ về vị trí phù hợp đôi khi đã tạo được một khoảng nhìn liên tục hơn.
Góp phần làm rõ cảm giác hoàn tất
Một mặt bàn đầy đồ chưa xử lý có thể nhắc người ở về những việc còn dang dở. Vì vậy, trải nghiệm về sự bừa bộn còn liên quan đến cách mỗi người hiểu và sử dụng ngôi nhà.
Nghiên cứu của Darby Saxbe và Rena Repetti công bố năm 2010 phân tích lời mô tả nhà ở của 60 người thuộc các cặp vợ chồng cùng đi làm. Ở nhóm người vợ, cách mô tả ngôi nhà là căng thẳng, gồm bừa bộn và chưa hoàn tất, có liên hệ với diễn biến tâm trạng và nhịp cortisol trong ngày. Đây là mối liên hệ quan sát được, không chứng minh bừa bộn trực tiếp gây ra những thay đổi đó.
Ứng dụng hợp lý là bố trí nơi cất đồ thuận tiện và giữ lại những bề mặt thực sự cần dùng. Một căn nhà chỉ gọn trong ảnh nhưng khó duy trì khi sinh hoạt sẽ khó đáp ứng mục tiêu này.
Khoảng trống có phải càng nhiều càng tốt
Không có một tỷ lệ khoảng trống chung phù hợp với mọi gia đình từ những nghiên cứu được dẫn trong bài.
Phòng khách phục vụ gặp gỡ cần cách bố trí khác phòng ngủ. Người thích trưng bày sách có nhu cầu khác người ưu tiên bề mặt thông thoáng. Gia đình có trẻ nhỏ còn cần không gian thay đổi theo từng giai đoạn.
Để trống quá nhiều nhưng thiếu chỗ cất đồ có thể đẩy sự bừa bộn sang khu vực khác. Loại bỏ đồ dùng cần thiết cũng có thể khiến sinh hoạt bất tiện.
Vì vậy, nên đánh giá khoảng trống bằng những câu hỏi cụ thể.
Người ở có di chuyển thuận tiện không.
Cửa và ngăn kéo có mở được khi đang sử dụng phòng không.
Đồ dùng thường xuyên có dễ lấy và dễ cất không.
Không gian có đáp ứng nhu cầu riêng tư, nghỉ ngơi và giao tiếp không.
Một khoảng trống có giá trị khi nó giúp cuộc sống diễn ra thuận lợi hơn.
Cách ứng dụng khoảng trống trong nhà ở
Bắt đầu từ đường đi
Trước khi chọn thêm đồ trang trí, hãy kiểm tra các tuyến di chuyển từ cửa vào, đến chỗ ngồi, cửa sổ và những khu vực sử dụng thường xuyên.
Nếu mỗi lần đi qua đều phải né bàn hoặc dịch ghế, cần xem lại kích thước và vị trí đồ đạc.
Khoảng lưu thông phải được xác định theo người sử dụng thực tế, đặc biệt khi gia đình có người lớn tuổi hoặc người dùng thiết bị hỗ trợ di chuyển.
Tạo khoảng nghỉ trong tầm nhìn
Không cần trang trí mọi mảng tường và lấp đầy mọi ngăn kệ.
Có thể giữ một phần tường quanh tranh, giảm đồ bày trên bàn hoặc gom những vật dụng nhỏ thành một nhóm rõ ràng.
Mục tiêu là giúp người nhìn nhận ra bố cục của phòng, đồng thời giữ những đồ vật có ý nghĩa với gia đình.
Kết hợp khoảng trống với chỗ cất đồ
Muốn mặt bàn thông thoáng, giấy tờ phải có nơi lưu. Muốn lối vào gọn, giày dép và túi xách cần chỗ đặt phù hợp.
Hệ lưu trữ nên đi theo thói quen sử dụng. Vật dùng hằng ngày cần dễ tiếp cận. Vật ít dùng có thể bố trí ở vị trí khác.
Cất được đồ thuận tiện là điều kiện để duy trì khoảng trống lâu dài.
Giữ sự ấm áp bằng vật liệu và ánh sáng
Một căn phòng ít đồ vẫn có thể giàu cảm xúc nhờ vân gỗ, bề mặt vải, màu tường và ánh sáng được cân nhắc.
Tuy nhiên, khoảng trống không tự bảo đảm phòng đủ sáng hoặc thông gió tốt. Những yếu tố này còn phụ thuộc cửa mở, hướng nhà, che nắng và giải pháp kỹ thuật.
Với nhà ở đô thị nhiệt đới, cần xem xét đồng thời độ thoáng, nhiệt, chói và riêng tư.
Dành chỗ cho hoạt động thay đổi
Khoảng sàn giữa phòng có thể phục vụ trẻ chơi vào buổi chiều, tập vận động vào buổi sáng hoặc thêm chỗ ngồi khi có khách.
Đây là phần diện tích đang phục vụ sự linh hoạt, dù không có đồ đạc đặt cố định.
Ví dụ điều chỉnh một phòng khách nhỏ
Giả sử một phòng khách có sofa lớn, hai bàn phụ, bàn trà cồng kềnh và nhiều đồ trang trí.
Thay vì thay toàn bộ nội thất, có thể bắt đầu bằng việc xác định đường đi chính. Tiếp đó, xem bàn nào đang trùng công năng, món đồ nào ít dùng và vật dụng nào chưa có chỗ cất.
Sau khi điều chỉnh, giữ lại những món phục vụ sinh hoạt và một số điểm nhấn có ý nghĩa .
Đây là ví dụ đề xuất bố trí, không phải kết quả đo lường khoa học. Hiệu quả cần được kiểm tra bằng trải nghiệm sử dụng của chính gia đình.Câu hỏi thường gặp về khoảng trống trong kiến trúc
Nhà nhỏ có nên dành khoảng trống không ?
Có. Nhà nhỏ càng cần đường đi rõ và đồ đạc đúng kích thước. Tuy nhiên, cần cân đối với nhu cầu lưu trữ và sinh hoạt thực tế.
Khoảng trống có giúp giảm căng thẳng không?
Khoảng trống được tổ chức hợp lý có thể hỗ trợ trải nghiệm dễ chịu hơn. Những nguồn được dẫn trong bài chưa đủ để khẳng định riêng khoảng trống sẽ làm giảm căng thẳng ở mọi người.
Nội thất tối giản có phải bỏ hết đồ trang trí không?
Không. Đồ trang trí, sách và kỷ vật vẫn có thể hiện diện. Điều cần cân nhắc là vị trí, số lượng và mối quan hệ của chúng với hoạt động trong phòng.
Làm sao nhận biết khoảng trống đang bị lãng phí?
Hãy xem khoảng đó có hỗ trợ di chuyển, sử dụng, tầm nhìn hoặc sự linh hoạt hay không. Nếu khó tiếp cận và không phục vụ nhu cầu nào, cần xem lại bố cục.
Góc nhìn Kiến Trúc KINH BAN .Kiến Trúc KINH BAN xem khoảng trống là một phần cần được thiết kế có trách nhiệm. Mỗi khoảng được giữ lại nên phục vụ con người, từ bước đi thuận tiện đến chỗ nghỉ ngơi và sự thay đổi của gia đình. Với tinh thần tối giản, chúng tôi ưu tiên bố cục rõ ràng, vật liệu phù hợp và công năng bền lâu. Nếu ngôi nhà đang chật vì cách sắp xếp, việc đầu tiên nên làm là hiểu lại cách sống trước khi mua thêm đồ.
KIẾN TRÚC KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0978.727.986 và 0938.863.401
Website: kientruckinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM