Ánh sáng chói trên bàn làm việc, tiếng bước chân vang trong phòng, mùi vật liệu mới hoặc hơi nóng từ cửa kính đều có thể làm trải nghiệm sống khác xa hình dung ban đầu.

Kiến trúc đa giác quan đặt ra một câu hỏi thiết thực: Ngoài hình thức, không gian mang lại cảm giác gì cho người sử dụng?

Đó là cách thiết kế quan tâm đồng thời đến ánh sáng, âm thanh, mùi, bề mặt tiếp xúc và cảm giác nóng lạnh. Giá trị của một ngôi nhà vì thế cần được đánh giá cả khi nhìn ngắm lẫn khi sinh hoạt mỗi ngày.

Không gian khách tối giản nhìn ra hiên có mái che, ánh sáng tán xạ, cây ngoài sân và vật liệu gỗ. Bố cục thể hiện sự chuyển tiếp giữa trong nhà và ngoài trời. — Phòng khách tối giản kết nối với hiên râm mát và sân cây xanh

Kiến trúc đa giác quan là gì?

Kiến trúc đa giác quan là cách tiếp cận thiết kế dựa trên sự phối hợp của nhiều giác quan khi con người trải nghiệm không gian.

Chúng ta nhìn thấy màu sắc, nghe âm thanh, nhận biết mùi, chạm vào vật liệu và cảm nhận chuyển động của cơ thể trong nhà. Các trải nghiệm này tương tác với nhau, thay vì tồn tại hoàn toàn độc lập.

Bài tổng quan của Charles Spence năm 2020 phân tích vai trò của các giác quan và sự tương tác giữa chúng trong thiết kế kiến trúc. Đây là nền tảng để xem xét không gian vượt ra ngoài hình ảnh thị giác, nhưng không phải công thức bảo đảm mọi thiết kế đều tạo ra cùng một cảm xúc.

Trong thực hành, thiết kế đa giác quan nên bắt đầu từ nhu cầu của người ở. Có người thích nghe tiếng lá ngoài hiên, có người cần phòng ngủ thật yên. Một trải nghiệm dễ chịu với người này có thể gây khó chịu với người khác.

Ánh sáng cần phù hợp với hoạt động

Ánh sáng giúp chúng ta nhìn rõ, nhận biết chiều sâu và cảm nhận đặc điểm của vật liệu.

Tuy nhiên, nhiều ánh sáng chưa chắc đồng nghĩa với tiện nghi. Một cửa kính lớn có thể tạo tầm nhìn đẹp nhưng cũng cần được xem xét về nắng trực tiếp, độ chói và nhiệt đi vào nhà.

Với nhà ở, nên kiểm tra ánh sáng tại đúng vị trí sử dụng. Bàn làm việc có bị phản chiếu trên màn hình không. Ghế đọc sách có đủ sáng không. Người nằm trên giường có nhìn thẳng vào nguồn sáng gây khó chịu không.

Đề xuất thiết kế là kết hợp ánh sáng tự nhiên có kiểm soát với chiếu sáng phù hợp từng hoạt động. Rèm, mái che và hướng bố trí nội thất cần được xem xét cùng nhau, thay vì bổ sung sau khi hoàn thiện.

Góc đọc sách cạnh cửa sổ có rèm điều chỉnh ánh sáng, tránh nắng chiếu trực tiếp vào vị trí ngồi. — Góc đọc sách sử dụng rèm để điều chỉnh ánh sáng tự nhiên

Âm thanh tạo nên tính cách của không gian

Tiếng gió qua tán cây, tiếng mưa ngoài hiên và tiếng trò chuyện trong bếp đều góp phần tạo nên ký ức về ngôi nhà.

Nhưng thiết kế âm thanh không chỉ là đưa âm thanh thiên nhiên vào nhà. Trước hết, cần nhận diện những âm thanh đang gây phiền: tiếng xe, tiếng thiết bị, tiếng đóng cửa hoặc tiếng nói truyền giữa các phòng.

Trong nhà tối giản, nên xem xét đồng thời lượng bề mặt cứng và các giải pháp hấp thụ âm. Rèm, đồ nội thất bọc vải hoặc vật liệu tiêu âm phù hợp có thể được đưa vào phương án, nhưng hiệu quả cần đánh giá theo cấu tạo và điều kiện phòng.

Cần phân biệt tiêu âm với cách âm. Giảm tiếng vang trong một phòng không đồng nghĩa với ngăn tiếng ồn truyền từ bên ngoài vào.

Một hướng bố trí thực tế là ưu tiên khu nghỉ ngơi ở vị trí ít chịu tác động từ nguồn ồn, rồi xử lý cửa, vách và thiết bị theo nhu cầu cụ thể.

Mùi gỗ là trải nghiệm, không phải chứng nhận an toàn

Mùi của gỗ có thể gợi sự gần gũi. Tuy nhiên, không nên lựa chọn vật liệu chỉ vì cảm thấy mùi dễ chịu hoặc vì sản phẩm được giới thiệu là tự nhiên.

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ cho biết vật liệu xây dựng, đồ nội thất, sơn và nhiều sản phẩm trong nhà có thể là nguồn phát thải hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, thường gọi là VOC.

Vì vậy, lựa chọn vật liệu cần xem xét cả lớp hoàn thiện, keo kết dính và hồ sơ thử nghiệm phát thải khi có. Cảm nhận bằng mũi không thay thế được thông tin kỹ thuật.

Đề xuất thiết kế là ưu tiên kiểm soát nguồn mùi, bố trí hút khí phù hợp ở bếp và khu vệ sinh, đồng thời bảo đảm khả năng vệ sinh và bảo trì.

Không cần tạo thêm mùi hương để chứng minh một không gian có chiều sâu. Với nhiều gia đình, không khí ít mùi và dễ chịu đã là một giá trị đáng ưu tiên.

Cận cảnh bàn tay chạm vào tay vịn gỗ đã hoàn thiện, thể hiện rõ bề mặt và chi tiết tiếp xúc. — Bàn tay kiểm tra bề mặt tay vịn gỗ trong nhà

Bề mặt vật liệu cần được trải nghiệm trực tiếp

Một mẫu vật liệu đẹp trên màn hình chưa cho biết đầy đủ cảm giác khi sử dụng.

Tay vịn có thuận tay không. Mép bàn có gây khó chịu khi tựa vào không. Sàn có phù hợp với thói quen đi chân trần không. Bề mặt tại khu vực ẩm có đáp ứng yêu cầu chống trượt không.

Đó là những câu hỏi nên được giải quyết bằng mẫu thật và điều kiện sử dụng cụ thể.

Khi chọn vật liệu, có thể đặt mẫu cạnh nhau, quan sát dưới ánh sáng thực tế, chạm thử và kiểm tra hướng dẫn bảo trì. Với sàn, trải nghiệm còn phụ thuộc cấu tạo nền và cách lắp đặt, không chỉ lớp bề mặt.

Thiết kế tốt cần tính đến những vị trí con người tiếp xúc thường xuyên. Một chi tiết nhỏ nhưng dùng mỗi ngày có thể ảnh hưởng đến tiện nghi nhiều hơn một mảng trang trí lớn.

Cảm giác râm mát cần được tạo bằng thiết kế

Bóng râm dưới mái hiên là một trải nghiệm kiến trúc rõ ràng. Người sử dụng cảm nhận được sự thay đổi khi bước từ vùng nắng vào vùng được che chắn.

Để tạo cảm giác này trong nhà, cần xem xét hướng nắng, mái, cửa kính, lớp bao che và cách tổ chức luồng khí. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ đưa che nắng, cách nhiệt và thông gió vào nhóm giải pháp phối hợp để cải thiện việc làm mát nhà ở.

Tuy nhiên, mở cửa không phải lúc nào cũng giúp nhà dễ chịu hơn. Hướng dẫn của cơ quan này lưu ý thông gió tự nhiên phụ thuộc điều kiện khí hậu và không nên sử dụng khi chất lượng không khí ngoài trời kém.

Với nhà ở vùng nóng ẩm, đề xuất thiết kế là đánh giá thông gió theo thời điểm, thời tiết và điều kiện khu đất. Khi cần, giải pháp thụ động nên phối hợp với quạt hoặc hệ thống điều hòa và kiểm soát ẩm phù hợp.

Phòng sinh hoạt có rèm vải, ghế bọc và bề mặt hoàn thiện giản dị. Chú thích ảnh chỉ mô tả giải pháp, không khẳng định hiệu quả cách âm khi chưa có dữ liệu. — Phòng sinh hoạt bố trí rèm và ghế bọc vải

Không nên hứa hẹn rằng chỉ cần giếng trời hoặc cây xanh là ngôi nhà sẽ luôn mát.

Tối giản để trải nghiệm rõ hơn

Trong bài viết này, tối giản được nhìn như cách lựa chọn có chủ đích: giữ lại những yếu tố phục vụ đời sống và giảm những yếu tố gây nhiễu.

Một không gian ít đồ nhưng chói, vang và nóng vẫn cần được cải thiện. Ngược lại, một căn phòng giản dị có ánh sáng phù hợp, vị trí ngồi dễ chịu và vật liệu thuận tiện sử dụng có thể mang lại trải nghiệm tốt.

Thiết kế đa giác quan cũng không đòi hỏi kích thích tất cả giác quan cùng lúc. Có những nơi cần sự sống động, nhưng cũng có những nơi cần yên tĩnh, ít mùi và ít thay đổi.

Mức độ trải nghiệm nên phục vụ hoạt động của từng không gian.

Cách kiểm tra trải nghiệm trước khi hoàn thiện

Trước khi chốt phương án, gia chủ nên cùng người thiết kế rà soát theo một ngày sinh hoạt thực tế.

Buổi sáng, ánh sáng đi vào đâu và có gây chói tại nơi thường ngồi không.

Buổi trưa, khu vực nào chịu nắng trực tiếp và cần che chắn.

Buổi tối, tiếng thiết bị và âm thanh sinh hoạt ảnh hưởng đến phòng ngủ như thế nào.

Khi nấu ăn, mùi thoát theo hướng nào ?

Khi đi lại, các bề mặt tiếp xúc có phù hợp với trẻ nhỏ, người cao tuổi và nhu cầu riêng của người ở không.

Sau khi hoàn thiện, cần tiếp tục kiểm tra trong điều kiện sử dụng thật. Hình ảnh phối cảnh giúp hình dung, nhưng trải nghiệm sống mới là cơ sở để điều chỉnh.

Một ngôi nhà đáng sống là nơi ánh sáng, âm thanh, vật liệu và điều kiện nhiệt được tổ chức phù hợp với con người.

Hiên sâu tạo bóng râm trước cửa kính, có người ngồi để thể hiện quy mô và cách sử dụng thực tế. — Mái hiên che nắng cho cửa kính và khu vực ngồi ngoài trời

Kiến Trúc KINH BAN theo đuổi kiến trúc và nội thất tối giản từ góc nhìn đó: giảm điều gây nhiễu, chăm chút điều chạm đến đời sống và đánh giá thiết kế bằng trải nghiệm sử dụng lâu dài.

KIẾN TRÚC KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0978.727.986 và 0938.863.401
Website: kientruckinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM