Thiết kế ưa sinh học và bản năng kết nối thiên nhiên của con người
Sau một ngày làm việc, điều chúng ta cần ở ngôi nhà đôi khi rất đơn giản. Một chỗ ngồi có ánh sáng dịu. Một khoảng nhìn ra tán lá. Một góc yên tĩnh để tạm rời màn hình.
Những trải nghiệm ấy gợi mở một câu hỏi quan trọng trong kiến trúc. Làm thế nào để không gian sống giúp con người cảm thấy dễ chịu và có điều kiện nghỉ ngơi tốt hơn.
Thiết kế ưa sinh học, hay Biophilic Design, tiếp cận câu hỏi này bằng cách tăng cường sự kết nối giữa con người với thiên nhiên trong môi trường xây dựng.
Thiết kế ưa sinh học là gì ?
Thiết kế ưa sinh học là cách tổ chức không gian để con người có cơ hội tiếp xúc với thiên nhiên hoặc những đặc điểm gợi nhắc thiên nhiên trong đời sống hằng ngày.
Sự kết nối đó có thể đến từ cây xanh, ánh sáng ban ngày, tầm nhìn ra bầu trời, chuyển động của lá, bề mặt vật liệu hoặc một góc ngồi tạo cảm giác được che chở.
Khung hướng dẫn của Terrapin Bright Green xem xét cả thiên nhiên hiện diện trực tiếp, yếu tố gợi liên tưởng đến thiên nhiên và đặc điểm tổ chức không gian. Vì vậy, phạm vi của thiết kế ưa sinh học rộng hơn việc bố trí cây cảnh trong nhà.
Một phòng khách có nhiều cây nhưng nóng, chói và khó sử dụng vẫn cần được điều chỉnh. Ngược lại, một căn phòng ít đồ, có khoảng nhìn thoáng và ánh sáng được kiểm soát có thể tạo điều kiện kết nối thiên nhiên khá rõ ràng.
Bản năng kết nối thiên nhiên nên được hiểu thế nào ?
Khái niệm biophilia đề cập đến khuynh hướng gắn kết của con người với thiên nhiên và thế giới sống. Đây là nền tảng lý thuyết của thiết kế ưa sinh học. Tuy nhiên, sở thích và phản ứng trước thiên nhiên vẫn khác nhau giữa từng người.
Có người thích nhìn cây qua cửa sổ. Có người tìm thấy sự thư thái khi chăm một chậu cây. Người khác lại ưu tiên khoảng sân sáng, thoáng và dễ vệ sinh.
Vì vậy, thiết kế cần bắt đầu từ người sử dụng. Một không gian gần thiên nhiên chỉ có ý nghĩa khi gia chủ muốn sử dụng và có thể duy trì nó lâu dài.
Thiên nhiên có thể hỗ trợ giảm căng thẳng đến đâu ?
Nghiên cứu của Jie Yin và cộng sự, công bố trên Environment International năm 2020, sử dụng môi trường thực tế ảo để khảo sát quá trình phục hồi sau tác nhân gây căng thẳng. Trong điều kiện thí nghiệm, nhóm tiếp xúc với không gian có yếu tố ưa sinh học ghi nhận phản ứng phục hồi về căng thẳng và lo âu tốt hơn nhóm đối chứng.
Kết quả này cung cấp cơ sở để cân nhắc thiên nhiên trong thiết kế nội thất. Tuy nhiên, nghiên cứu trong môi trường mô phỏng chưa đủ để khẳng định mọi ngôi nhà có cây xanh đều tạo ra hiệu quả tương tự hoặc duy trì lợi ích lâu dài.
Trong bài viết này, phục hồi năng lượng được hiểu là cảm giác bớt mệt mỏi tinh thần và sẵn sàng trở lại sinh hoạt. Thiết kế có thể hỗ trợ quá trình nghỉ ngơi, nhưng không thay thế giấc ngủ, vận động hay chăm sóc sức khỏe khi cần.
Từ bằng chứng hiện có, hướng ứng dụng hợp lý là tạo nhiều cơ hội tiếp xúc thiên nhiên dễ chịu trong ngày, đồng thời giải quyết các bất tiện của ngôi nhà.
Cách ứng dụng thiết kế ưa sinh học vào nhà ở
Bắt đầu từ tầm nhìn thường xuyên sử dụng
Trước khi mua thêm cây, hãy quan sát nơi gia đình ngồi nhiều nhất. Từ ghế sofa, bàn ăn hoặc bàn làm việc, người sử dụng đang nhìn thấy điều gì.
Có thể thử xoay một chiếc ghế về phía ban công, hạ bớt đồ đang chắn cửa sổ hoặc bố trí cây ở vị trí nhìn thấy từ bàn ăn.
Đây là đề xuất tổ chức không gian nhằm đưa thiên nhiên vào sinh hoạt thường ngày. Hiệu quả cần được đánh giá bằng trải nghiệm thực tế của gia đình, thay vì chỉ qua ảnh chụp.
Đưa ánh sáng vào nhà cùng giải pháp che nắng.
Ánh sáng ban ngày nên được xem xét cùng hướng nắng, chiều sâu phòng và vị trí sinh hoạt.
Một ô cửa lớn cần có phương án xử lý chói và nhiệt. Rèm điều chỉnh được, lớp che nắng phù hợp hoặc thay đổi vị trí bàn ghế là những giải pháp có thể cân nhắc sau khi khảo sát.
Với nhà phố, giếng trời cần được thiết kế đồng bộ về che nắng, thoát nước và khả năng bảo trì. Với căn hộ, nên ưu tiên cải thiện cách sử dụng những ô cửa hiện hữu. Mục tiêu là tạo ánh sáng dễ chịu tại nơi con người thực sự sinh hoạt.
Chọn cây theo điều kiện sống và khả năng chăm sóc
Cây cần phù hợp với lượng sáng, không gian phát triển và lịch chăm sóc của gia đình.
Trước khi lựa chọn, nên xác định vị trí tưới, cách thu nước thừa và khoảng trống để vệ sinh. Chậu cây cần ổn định, tránh cản lối đi. Gia đình có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi cần kiểm tra mức độ an toàn của từng loài.
Trong không gian nhỏ, một vài cây được chăm tốt là phương án đáng cân nhắc hơn một hệ cây dày đặc vượt quá khả năng duy trì.
Đặc biệt, không nên xem vài chậu cây là giải pháp xử lý ô nhiễm không khí. Phân tích của Cummings và Waring cho thấy khả năng loại bỏ hợp chất hữu cơ dễ bay hơi của cây trồng chậu trong các thí nghiệm buồng kín không thể được suy rộng thành hiệu quả làm sạch đáng kể trong nhà ở thông thường.
Chọn vật liệu bằng cả cảm nhận và thông tin kỹ thuật
Gỗ, đá, mây hoặc bề mặt gợi liên tưởng đến thiên nhiên có thể được cân nhắc theo công năng và sở thích.
Tuy nhiên, vẻ ngoài tự nhiên không tự chứng minh mức độ an toàn hay tính bền vững của sản phẩm. Khi lựa chọn, cần xem xét nguồn gốc, thông tin phát thải nếu có, khả năng chịu ẩm, độ bền và yêu cầu bảo dưỡng.
Chẳng hạn, sàn gần khu vực đặt cây cần được bảo vệ khỏi nước tưới. Chi tiết gỗ ngoài ban công cần phù hợp điều kiện tiếp xúc thực tế.Cảm giác gần thiên nhiên nên đi cùng sự thuận tiện trong sử dụng.
Tạo một góc nghỉ thực sự
Một góc nghỉ có thể chỉ gồm chiếc ghế tựa, ánh sáng vừa đủ và khoảng nhìn ra cây hoặc bầu trời.
Khi bố trí, nên thử xem người ngồi có bị chói, bị luồng di chuyển làm gián đoạn hoặc thiếu riêng tư hay không. Có thể tận dụng góc cạnh cửa sổ, hiên nhà hoặc phần ban công phù hợp.
Đây cũng là điểm giao giữa thiết kế ưa sinh học và nội thất tối giản. Khi giảm bớt những đồ vật không cần thiết, gia chủ có thêm khoảng trống để sử dụng ánh sáng, tầm nhìn và không gian nghỉ.
Thiết kế phù hợp khí hậu và điều kiện xung quanh
Với nhà ở tại Thành phố Hồ Chí Minh, giải pháp đưa thiên nhiên vào nhà cần được xem xét cùng nắng, mưa, độ ẩm, tiếng ồn và chất lượng không khí tại vị trí công trình.
Thông gió tự nhiên cần có khả năng điều chỉnh theo điều kiện ngoài trời. Bồn cây cần có phương án thoát nước và tiếp cận bảo trì. Tiểu cảnh nước chỉ nên triển khai khi gia đình có khả năng vệ sinh, vận hành và kiểm soát an toàn.
Thiên nhiên trong nhà cần được tổ chức như một phần của đời sống, với đầy đủ yêu cầu kỹ thuật đi kèm.
Một ví dụ cho căn hộ nhỏ
Giả sử một căn hộ có ban công nhưng sofa quay lưng ra ngoài, rèm thường đóng kín và đồ dùng che gần hết cửa.
Hướng cải thiện có thể bắt đầu bằng việc sắp xếp lại đồ đạc để mở khoảng nhìn. Tiếp theo là chọn rèm điều chỉnh ánh sáng, bố trí một chậu cây phù hợp ở vị trí dễ chăm sóc và đặt ghế nghỉ tại nơi không cản lối đi.
Sau đó, gia đình có thể quan sát mức độ chói, sự thuận tiện và tần suất sử dụng góc nghỉ để tiếp tục điều chỉnh.
Ví dụ này minh họa một cách tiếp cận thiết kế. Nó không phải kết quả đo lường hay cam kết về sức khỏe.
Đánh giá bằng chất lượng sống hằng ngày
Sau khi hoàn thiện, hãy xem gia đình có sử dụng không gian thường xuyên hay không. Cây có được chăm sóc thuận tiện không. Ánh sáng có dễ chịu không. Việc vệ sinh có trở thành gánh nặng không.Một thiết kế thành công cần đứng vững trong sinh hoạt thực tế. Giá trị của nó nằm ở những khoảnh khắc gia chủ có thể ngồi xuống, nghỉ mắt và cảm nhận sự thay đổi của thiên nhiên quanh mình.
Tại KIẾN TRÚC KINH BAN, chúng tôi cho rằng thiết kế ưa sinh học nên bắt đầu từ chất lượng sống và điều kiện thực tế của từng ngôi nhà. Định hướng tối giản giúp dành chỗ cho ánh sáng, tầm nhìn và những kết nối thiên nhiên có ý nghĩa, đồng thời cân nhắc công năng, kỹ thuật và khả năng bảo trì. Một ngôi nhà đáng sống cần đẹp khi bàn giao và tiếp tục dễ chịu trong những năm sử dụng.
KIẾN TRÚC KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0978.727.986 và 0938.863.401
Website: kientruckinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM