Cá Nhân Hóa Trong Kiến Trúc Tối Giản. Khi Không Gian Được Thiết Kế Theo Chính Con Người

Nhiều người cho rằng tối giản là làm cho ngôi nhà có ít đồ hơn.Ít bàn ghế.Ít màu sắc.Ít vật trang trí.Nhiều khoảng trống.

Nhưng nếu một căn nhà nhìn rất tối giản mà người sử dụng vẫn phải cúi xuống quá nhiều, với tay quá xa, đi vòng quanh đồ đạc hoặc mỗi ngày đều phải thực hiện những thao tác bất tiện, thì đó mới chỉ là tối giản về hình thức.Chưa chắc đã là tối giản trong cách sống.Ở cấp độ sâu hơn, kiến trúc tối giản là quá trình loại bỏ những thứ không cần thiết đồng thời làm cho những thứ còn lại trở nên chính xác hơn.

Một chiếc tủ tồn tại vì có thứ cần chứa.Một tay nắm nằm đúng nơi bàn tay thường chạm tới.Một khoảng trống được giữ lại vì đó là đường cơ thể di chuyển.Một cửa sổ được mở đúng hướng vì nơi đó cần ánh sáng và thông gió.Khi đó, tối giản không còn là một phong cách trang trí.Nó trở thành một phương pháp tổ chức cuộc sống.

1. Tối giản thực sự bắt đầu từ con người

Thiết kế nhà ở thường bắt đầu bằng mặt bằng.Nhưng trước mặt bằng nên có một câu hỏi quan trọng hơn:Ai sẽ sống trong không gian này và họ sống như thế nào?Hai căn hộ có cùng diện tích, cùng số phòng nhưng chưa chắc nên có cùng một cách bố trí.Một gia đình thường xuyên nấu ăn sẽ cần cấu trúc bếp khác một gia đình chủ yếu ăn bên ngoài.

Một người làm việc tại nhà nhiều giờ cần điều kiện ánh sáng, tư thế và lưu trữ khác người chỉ sử dụng bàn làm việc thỉnh thoảng.Một gia đình có trẻ nhỏ sẽ có cách tổ chức lưu thông khác gia đình có người cao tuổi.Vì vậy:Diện tích có thể giống nhau, nhưng hành vi sống không giống nhau.Đây chính là lý do cá nhân hóa trở thành một trong những nền tảng quan trọng của thiết kế tối giản.Không gian càng ít chi tiết thì từng chi tiết càng phải đúng.

2. Nhân trắc học không phải là một bảng kích thước cố định

Nhân trắc học nghiên cứu các kích thước, tỷ lệ và đặc điểm hình thể của con người nhằm phục vụ cho thiết kế sản phẩm, môi trường làm việc và không gian sống.ISO 7250-1:2017 xây dựng hệ thống các phép đo cơ thể người làm cơ sở cho việc thiết lập dữ liệu nhân trắc và ứng dụng vào thiết kế.

Điểm đáng chú ý là:Nhân trắc học không có nghĩa lấy một kích thước “chuẩn” rồi áp dụng cho tất cả mọi người.

Chiều cao.

Chiều dài cánh tay.

Tầm với.

Tầm mắt.

Chiều rộng vai.

Khả năng cúi, xoay hoặc nâng vật.

Tất cả đều khác nhau giữa từng cá nhân và từng nhóm dân số.Do đó, thiết kế tốt cần hiểu kích thước tiêu chuẩn như một dữ liệu tham chiếu, sau đó điều chỉnh theo người sử dụng thực tế.Đặc biệt đối với nhà ở cá nhân, đây là một lợi thế rất lớn.Kiến trúc không phải phục vụ hàng nghìn người chưa biết danh tính.Chúng ta biết khá rõ ai sẽ sử dụng căn nhà.Vì vậy hoàn toàn có thể thiết kế chính xác hơn.

3. Một centimet không lớn, nhưng hàng nghìn lần sử dụng sẽ tạo nên khác biệt

Trong một ngày, con người tương tác với kiến trúc nhiều hơn chúng ta tưởng.

Mở cửa.

Đóng tủ.

Lấy quần áo.

Rửa tay.

Chuẩn bị thức ăn.

Ngồi xuống.

Đứng lên.

Đi qua hành lang.

Lấy một chiếc ly.

Bật công tắc.

Những chuyển động này rất nhỏ.Nhưng chúng được lặp lại hàng nghìn lần trong nhiều năm.Một mặt bàn hơi thấp có thể không gây khó chịu trong năm phút.Nhưng khi phải sử dụng mỗi ngày, sự bất hợp lý sẽ trở nên rõ ràng.Một ngăn tủ quá cao có thể vẫn lấy được đồ.Nhưng nếu mỗi lần lấy đều phải kiễng chân hoặc với tay hết mức thì thiết kế đó chưa tối ưu.Một tay nắm cửa đặt không hợp lý vẫn mở được.Nhưng cơ thể phải thực hiện thêm một chuyển động không cần thiết.Đây là điều kiến trúc tối giản cần loại bỏ:Không chỉ loại bỏ vật thể dư thừa mà còn phải loại bỏ chuyển động dư thừa.

4. Tư thế tự nhiên quan trọng hơn vẻ đẹp của một kích thước

Trong ergonomics, một nguyên tắc quan trọng là duy trì cơ thể gần với tư thế trung tính.Đó là trạng thái mà các khớp ít bị ép vào những góc bất lợi, cơ thể không phải thường xuyên cúi, xoay hoặc với quá mức.Nguyên tắc này có thể chuyển trực tiếp vào kiến trúc nội thất.

Với khu vực bếp

Không nên chỉ hỏi:Mặt bếp tiêu chuẩn cao bao nhiêu?Nên hỏi thêm:Ai là người nấu ăn thường xuyên?Chiều cao người đó thế nào?Họ sử dụng khu vực sơ chế nhiều hay khu vực nấu nhiều?Thiết bị nào được sử dụng thường xuyên nhất?Mục tiêu cuối cùng không phải đạt một con số đẹp trên bản vẽ.Mục tiêu là người sử dụng có thể làm việc trong tư thế tự nhiên và ít mỏi nhất.

Với hệ tủ

Không phải vị trí nào chứa được đồ cũng là vị trí tốt.Những vật dụng sử dụng hằng ngày nên nằm trong vùng tiếp cận thuận tiện.Những khu vực cao hơn hoặc khó tiếp cận nên dành cho đồ ít dùng.Đó là cách tổ chức tủ theo tần suất sử dụng, thay vì chỉ theo hình thức chia ngăn.

Với bàn làm việc

Màn hình, mặt bàn, ghế và vùng thao tác cần được xem như một hệ thống.Nếu bàn đẹp nhưng người ngồi phải rướn cổ, nâng vai hoặc liên tục với tay thì tính thẩm mỹ đang được đánh đổi bằng sự bất tiện của cơ thể.

5. Thiết kế hành vi Hãy quan sát một ngày trước khi thiết kế một căn nhà

Một trong những phương pháp hữu ích khi thiết kế nhà ở là mô phỏng lại một ngày sinh hoạt của gia đình.Buổi sáng thức dậy ở đâu?

Đi đâu tiếp theo?

Quần áo được lấy ở đâu?

Đồ bẩn được đặt ở đâu?

Ai sử dụng nhà vệ sinh trước?

Ai chuẩn bị bữa sáng?

Trẻ em mang cặp từ đâu ra cửa?

Khi đi làm về, chìa khóa, túi xách và giày dép thường được đặt ở đâu?Buổi tối gia đình tập trung ở phòng khách, phòng ăn hay mỗi người một không gian?Những câu hỏi tưởng rất đời thường này lại có ảnh hưởng trực tiếp đến mặt bằng.Kiến trúc tốt không ép con người sống theo bản vẽ.Bản vẽ phải được hình thành từ logic sống của con người.

6. Tối ưu đường di chuyển để giảm những bước chân không cần thiết

Một mặt bằng đẹp trên giấy chưa chắc thuận tiện khi sử dụng.Hãy thử vẽ các đường di chuyển thường xuyên:Cửa vào đến nơi tháo giày.

Cửa vào đến bếp.

Bếp đến bàn ăn.

Phòng ngủ đến nhà vệ sinh.

Khu giặt đến nơi phơi.

Tủ quần áo đến khu thay đồ.

Nếu các tuyến này giao cắt quá nhiều, phải đi vòng hoặc thường xuyên xuyên qua khu vực riêng tư, mặt bằng cần được xem xét lại.Trong thiết kế tối giản, giao thông nên dễ hiểu.Con người bước vào không gian và gần như có thể cảm nhận ngay mình nên đi đâu.Sự đơn giản đó không phải ngẫu nhiên.Nó là kết quả của quá trình tổ chức rất kỹ.

7. Tần suất sử dụng nên quyết định vị trí của đồ vật

Một nguyên tắc thực tế có thể áp dụng cho hầu hết ngôi nhà:Dùng càng thường xuyên, càng nên dễ tiếp cận.Đồ sử dụng mỗi ngày nên nằm ở vùng thuận tiện nhất.Đồ sử dụng hàng tuần có thể đặt xa hơn.Đồ chỉ sử dụng vài lần mỗi năm có thể đưa lên các khu lưu trữ cao hoặc sâu hơn.

Nguyên tắc này giúp giải quyết một nghịch lý phổ biến:Nhà có rất nhiều tủ nhưng vẫn cảm thấy bừa bộn.Nguyên nhân đôi khi không phải thiếu diện tích lưu trữ.Mà là vị trí lưu trữ không phù hợp với hành vi sử dụng.Khi đó người dùng có xu hướng để vật dụng ở nơi thuận tiện hơn thay vì nơi kiến trúc sư đã dự định.Ngôi nhà dần “phản kháng” lại thiết kế.

8. Một không gian tốt phải thích nghi với nhiều trạng thái của cơ thể

Nhân trắc học không chỉ là kích thước cơ thể khi đứng yên.Con người có chuyển động.

Đứng.

Ngồi.

Cúi.

Xoay.

Với tay.

Mang vật.

Đi ngang qua nhau.

Mở cánh tủ.

Kéo ngăn kéo.

Vì vậy khi thiết kế cần kiểm tra không chỉ kích thước của đồ nội thất mà cả không gian hoạt động xung quanh nó.Ví dụ một bàn ăn có thể đặt vừa trong phòng.

Nhưng sau khi kéo ghế ra, người khác có còn đi phía sau được hay không?Một tủ quần áo có thể vừa đúng chiều sâu.Nhưng khi mở cánh tủ, có va vào giường hay không?Một cửa nhà vệ sinh có thể mở được.Nhưng khi có người đang đứng tại lavabo thì luồng di chuyển có bị xung đột không?Chính vùng chuyển động vô hình này quyết định rất lớn đến cảm giác rộng hay chật của căn nhà.

9. Ánh sáng cũng phải được thiết kế theo hành vi con người

Ánh sáng không chỉ có nhiệm vụ làm cho căn phòng sáng.Cơ thể con người có hệ thống nhịp sinh học chịu ảnh hưởng đáng kể bởi chu kỳ sáng và tối.Nhiều nghiên cứu về sinh lý học ánh sáng cho thấy thời điểm, cường độ, thời lượng và đặc tính phổ của ánh sáng đều có thể ảnh hưởng đến hệ thống nhịp sinh học.Điều này mở ra một cách nhìn rộng hơn trong kiến trúc.

Buổi sáng, những khu vực sinh hoạt nên có khả năng tiếp nhận ánh sáng tự nhiên phù hợp nếu điều kiện công trình cho phép.Không gian làm việc cần tránh hiện tượng chói trực tiếp lên mắt hoặc màn hình.Phòng nghỉ cần có khả năng kiểm soát ánh sáng tốt khi cần ngủ.Vị trí cửa sổ vì thế không nên chỉ được quyết định bởi mặt đứng đẹp.Nó còn liên quan đến thời điểm sử dụng căn phòng.

10. Tầm nhìn là một phần của nhân trắc học

Cửa sổ lớn chưa chắc tạo ra trải nghiệm tốt nếu phần cảnh quan đẹp nhất nằm ngoài tầm mắt của người sử dụng.Một căn phòng cần được xem xét ít nhất ở hai trạng thái:Tầm nhìn khi đứng.

Tầm nhìn khi ngồi.

Điều này đặc biệt quan trọng với:

Phòng khách.

Bàn ăn.

Phòng ngủ.

Góc đọc sách.

Bàn làm việc.

Ban công.

Một khung cửa được đặt đúng vị trí có thể biến một mảng cây xanh nhỏ bên ngoài thành một phần của nội thất.Ngược lại, một ô cửa rất lớn nhưng đặt sai cao độ có thể chỉ giúp nhìn thấy… bức tường nhà hàng xóm.Kích thước lớn không tự động tạo ra chất lượng.Vị trí đúng mới tạo ra chất lượng.

11. Vi khí hậu phải tham gia vào quá trình cá nhân hóa

Cá nhân hóa không có nghĩa chỉ đo kích thước cơ thể.Con người còn phản ứng với:Nhiệt độ.

Độ ẩm.

Gió.

Ánh sáng.

Âm thanh.

Mùi.

Cảnh quan.

Vì vậy thiết kế không gian sống nên đồng thời quan sát các điều kiện tự nhiên của khu đất.

Hướng nắng.

Hướng gió.

Công trình lân cận.

Cây xanh.

Khả năng thông gió.

Nguồn tiếng ồn.

Những điều kiện này thay đổi rất lớn giữa từng vị trí.Một giải pháp tốt cho căn nhà hướng Đông chưa chắc phù hợp với căn nhà hướng Tây.Một mặt đứng hiệu quả ở khu vực thông thoáng chưa chắc hiệu quả khi công trình nằm sát nhà bên cạnh.Đó cũng là lý do kiến trúc xanh không nên được hiểu đơn giản là “trồng thêm cây”.Kiến trúc xanh bắt đầu từ việc khai thác hợp lý những gì tự nhiên đã cung cấp trước khi bổ sung giải pháp cơ điện hoặc trang trí.

12. Bảng tham chiếu cá nhân hóa không gian

Khu vực	Dữ liệu cần quan sát	Mục tiêu thiết kế
Bếp	Chiều cao người sử dụng, tầm với, trình tự chế biến	Giảm cúi, với và di chuyển thừa
Tủ lưu trữ	Tầm với và tần suất sử dụng	Đồ thường dùng nằm trong vùng dễ tiếp cận
Bàn làm việc	Tư thế ngồi, tầm mắt, vùng thao tác	Duy trì tư thế tự nhiên và giảm mỏi
Phòng khách	Tư thế ngồi, khoảng giao tiếp, tầm nhìn	Tạo giao tiếp thoải mái và kết nối cảnh quan
Phòng ngủ	Thói quen ngủ, thay đồ, ánh sáng	Tạo môi trường nghỉ ngơi yên tĩnh và dễ sử dụng
Cửa đi	Hướng di chuyển, thao tác tay, đồ mang theo	Ra vào tự nhiên, hạn chế giao cắt
Cửa sổ	Tầm mắt đứng và ngồi, hướng nắng, cảnh quan	Tối ưu ánh sáng, thông gió và tầm nhìn
Tủ giày	Thói quen khi về nhà	Giảm đồ vật phát sinh tại lối vào
Khu giặt	Trình tự giặt, phơi, gấp, cất	Rút ngắn dây chuyền công việc
Nhà vệ sinh	Khoảng thao tác và trình tự sử dụng	An toàn, thuận tiện và dễ vệ sinh

13. Minimalism không phải thiết kế ít hơn, mà là thiết kế chính xác hơn

Một ngôi nhà tối giản không nhất thiết phải trắng.Không nhất thiết phải có ít nội thất.Cũng không nhất thiết phải giống những hình ảnh Minimalism trên mạng.Điều quan trọng hơn là:Mỗi vật có lý do để tồn tại.Mỗi khoảng trống có chức năng.Mỗi tuyến giao thông có logic.Mỗi hệ tủ phản ánh nhu cầu lưu trữ thực tế.

Mỗi cửa sổ phản ứng đúng với ánh sáng và cảnh quan.Mỗi kích thước được cân nhắc dựa trên người sử dụng.Nếu đạt được điều đó, ngôi nhà có thể rất ít đồ mà không lạnh lẽo.Rất nhiều công năng mà không rối.Rất cá nhân nhưng vẫn có khả năng thích nghi lâu dài.

14. Thiết kế cho hiện tại nhưng phải tính đến con người của tương lai

Đây là một điểm thường bị bỏ qua trong cá nhân hóa.Con người thay đổi theo thời gian.Trẻ em lớn lên.Người trưởng thành thay đổi công việc.Gia đình có thể có thêm thành viên.Khả năng vận động thay đổi khi tuổi tăng lên.Vì vậy cá nhân hóa tốt không phải đóng cứng căn nhà vào nhu cầu của một thời điểm.

Ngược lại, một thiết kế tốt nên có một mức độ linh hoạt nhất định.Hệ tủ có khả năng điều chỉnh.Phòng có thể thay đổi chức năng.Đồ nội thất có thể di chuyển.Lối đi không bị bó hẹp quá mức.Hạ tầng điện và chiếu sáng có dư địa thay đổi.Tư duy này giúp kéo dài vòng đời sử dụng của không gian.Và xét ở góc độ bền vững, một căn nhà có thể thích nghi trong nhiều năm thường có giá trị hơn một căn nhà phải cải tạo liên tục chỉ để chạy theo sự thay đổi của cuộc sống.

15. Khi kiến trúc bắt đầu bằng sự thấu hiểu

Có một nghịch lý khá thú vị.Càng muốn thiết kế đơn giản, người thiết kế càng phải hiểu nhiều.Hiểu cơ thể.

Hiểu hành vi.

Hiểu gia đình.

Hiểu khí hậu.

Hiểu ánh sáng.

Hiểu vật liệu.

Hiểu cách con người thay đổi theo thời gian.Sau tất cả quá trình phân tích đó, những gì xuất hiện trên bản vẽ lại có thể rất giản dị.Và có lẽ đó mới là giá trị cao nhất của Minimalism:Người sử dụng không cần nhìn thấy sự phức tạp của quá trình thiết kế. Họ chỉ cảm nhận rằng mọi thứ dường như nằm đúng chỗ.

Tại Kiến Trúc KINH BAN,https://kientruckinhban.vn/thu-vien/noi-that-toi-gian chúng tôi nhìn nhận kiến trúc tối giản không phải là quá trình làm cho không gian trở nên ít đi, mà là quá trình làm cho từng yếu tố trở nên đúng hơn.Một không gian đáng sống cần được xây dựng trên ba lớp dữ liệu: con người, hành vi và môi trường.Nhân trắc học giúp không gian phù hợp với cơ thể.Phân tích hành vi giúp mặt bằng phù hợp với cuộc sống.Kiến trúc xanh giúp con người kết nối tốt hơn với ánh sáng, gió, cảnh quan và điều kiện tự nhiên.Khi ba lớp này gặp nhau, Minimalism không còn chỉ là một phong cách.Nó trở thành một phương pháp kiến tạo không gian sống khoa học, tinh gọn và bền vững theo thời gian.

KIẾN TRÚC KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0978.727.986 và 0938.863.401
Website: kientruckinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM