Nhưng cần nói cho đúng: câu “form follows function” không xuất phát từ Bauhaus hay Le Corbusier. Nó gắn với kiến trúc sư Louis Sullivan trong bài luận về nhà cao tầng cuối thế kỷ XIX. Về sau, tinh thần này được nhiều trào lưu hiện đại phát triển theo những hướng khác nhau, trong đó có Bauhaus và kiến trúc công năng thế kỷ XX.

Điểm cốt lõi của chủ nghĩa công năng rất rõ:

Một công trình, một căn phòng hay một món nội thất phải được thiết kế từ nhu cầu sử dụng thật.

Không phải từ thói quen trang trí.

Không phải từ việc “nhìn cho nhiều chi tiết”.

Không phải từ mong muốn làm cho công trình trông đắt tiền bằng phào chỉ, hoa văn hoặc các lớp ốp không có nhiệm vụ rõ ràng.

Dưới góc nhìn Kiến Trúc KINH BAN, chủ nghĩa công năng không phải làm cho ngôi nhà khô khan.

Nó là cách loại bỏ những thứ không phục vụ đời sống, để những thứ thật sự quan trọng được vận hành tốt hơn.

Phòng khách hiện đại theo phong cách Kiến Trúc KINH BAN, không có phào chỉ rườm rà; hệ tủ âm tường phẳng, vật liệu gỗ – đá – bê tông trung thực; cửa kính lớn nhìn ra sân vườn; ánh sáng tự nhiên và bóng cây trở thành điểm trang trí chính. — Phòng khách hiện đại theo phong cách Kiến Trúc KINH BAN

1. Chủ Nghĩa Công Năng Là Gì?

Chủ nghĩa công năng trong kiến trúc là tư duy đặt mục đích sử dụng, kết cấu, vật liệu, vận hành và trải nghiệm của con người làm nền tảng cho hình thức thiết kế.

Nói dễ hiểu:

Cửa sổ không chỉ để trang trí mặt đứng.
Cửa sổ phải lấy sáng, thông gió, mở tầm nhìn và kiểm soát nhiệt.

Cầu thang không chỉ để tạo dáng.
Cầu thang phải an toàn, đúng bước, đúng độ dốc, đủ sáng và dễ sử dụng.

Tủ không chỉ để lấp tường.
Tủ phải giải quyết lưu trữ, giảm đồ rời và không gây nhiễu thị giác.

Đèn không chỉ để “nhìn sang”.
Đèn phải phục vụ hoạt động, tạo lớp sáng phù hợp và không gây chói.

Bauhaus, được Walter Gropius thành lập tại Đức năm 1919, là một trong những trung tâm quan trọng của tư duy thiết kế hiện đại. Trường tìm cách kết nối nghệ thuật, thủ công, kiến trúc và sản xuất công nghiệp, thay vì xem thiết kế chỉ là trang trí bề mặt.

Vì vậy, công năng không phải là thứ làm giảm thẩm mỹ.

Công năng là nền móng để thẩm mỹ có lý do tồn tại.

2. Loại Bỏ Chi Tiết Thừa Không Có Nghĩa Là Xóa Bỏ Cảm Xúc

Một hiểu lầm phổ biến là:

Công năng thì khô.
Tối giản thì lạnh.
Ít chi tiết thì thiếu cảm xúc.

Không hẳn.

Vấn đề không nằm ở việc có ít hay nhiều chi tiết.

Vấn đề là chi tiết đó có nhiệm vụ hay không.

Một đường phào chỉ nếu chỉ để giả cổ, khó vệ sinh, bám bụi và không liên quan đến cấu trúc không gian thì nên cân nhắc loại bỏ.

Nhưng một vệt sáng trên tường, một đường vân gỗ, một bề mặt đá thô, một khung cửa nhìn ra cây xanh, một mảng tường được xử lý đúng tỷ lệ – đó cũng là chi tiết.

Chỉ khác là chúng có thật.

Chúng đến từ ánh sáng, vật liệu, kết cấu và tự nhiên.

Le Corbusier từng mô tả ngôi nhà như một “machine for living in” – cỗ máy để ở – trong tinh thần đề cao sự hợp lý, kỹ thuật và đời sống hiện đại. Tuy nhiên, chính MoMA cũng ghi lại một câu nói khác của ông: kiến trúc, thông qua trật tự của hình khối, có thể tác động đến chuyển động của tâm trí và trái tim con người. Điều đó cho thấy công năng không nên bị hiểu thành sự vô cảm.

Căn nhà không chỉ để che mưa nắng.

Căn nhà còn để con người sống, nghỉ, hồi phục, tập trung, kết nối và cảm thấy thuộc về.

Infographic chia đôi. Bên trái là phòng khách nhiều phào chỉ, vách tivi nặng, đèn chùm phức tạp. Bên phải là không gian đã tinh giản: tủ phẳng, ánh sáng tự nhiên, vật liệu trung thực, lối đi rõ. — Trước và sau khi loại bỏ chi tiết thừa

3. Ranh Giới Giữa Công Năng Và Chủ Nghĩa Thực Dụng Khô Cứng

Nếu áp dụng chủ nghĩa công năng một cách cực đoan, không gian rất dễ trở thành một hệ thống lạnh lẽo.

Đủ dùng nhưng thiếu ấm.
Gọn nhưng thiếu thân.
Hợp lý nhưng không gợi cảm xúc.
Sạch nhưng giống phòng mẫu hơn là nhà ở.

Đây là điểm KINH BAN rất thận trọng.

Một căn nhà tốt không chỉ trả lời câu hỏi:

“Có dùng được không?”

Mà còn phải trả lời:

“Có dễ chịu không?”
“Có sáng đúng không?”
“Có thoáng không?”
“Có dễ bảo trì không?”
“Có hỗ trợ nhịp sống thật không?”
“Có đủ vật liệu, ánh sáng và thiên nhiên để con người cảm thấy gần gũi không?”

Các nghiên cứu về thiết kế biophilic cho thấy yếu tố tự nhiên như cây xanh, ánh sáng, vật liệu tự nhiên và tầm nhìn ra thiên nhiên có thể liên quan đến cảm nhận tốt hơn trong môi trường xây dựng. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào cách triển khai, bối cảnh và người sử dụng; không nên biến thiên nhiên thành một khẩu hiệu “chữa lành” tuyệt đối.

Nói thẳng: nhà có cây chưa chắc là kiến trúc xanh.

Nhà có công năng chưa chắc là nhà dễ sống.

Phải có tổ chức đúng.

4. Công Năng Cảm Xúc

KINH BAN gọi cách tiếp cận này là công năng cảm xúc.

Nghĩa là công năng phải phục vụ đời sống thật, nhưng không được bỏ quên cảm xúc của con người.

Chúng tôi đồng ý loại bỏ những chi tiết đắp vẽ giả tạo:

Phào chỉ rườm rà.
Hoa văn khó vệ sinh.
Vách ốp chỉ để “làm sang”.
Đèn trang trí phức tạp nhưng không đủ sáng đúng chỗ.
Tay nắm, nẹp, khe, mảng ghép không có lý do rõ ràng.
Những vật liệu giả tạo làm sai cảm nhận về không gian.

Nhưng sau khi loại bỏ chi tiết thừa, không gian không được trống rỗng.

Không gian cần được lấp đầy bằng những giá trị thật hơn:

Ánh sáng tự nhiên.
Gió.
Tầm nhìn.
Vật liệu trung thực.
Cây xanh đúng vị trí.
Khoảng trống có nhiệm vụ.
Tỷ lệ tốt.
Hệ lưu trữ gọn.
Luồng di chuyển rõ.

Đó là sự khác nhau giữa tối giản nghèo nàn và tối giản có trí tuệ.

5. Tự Nhiên Là “Trang Trí” Hoàn Hảo Nhất

Một trong những sai lầm lớn khi làm nội thất là cố gắng trang trí mọi bức tường.

Tường nào cũng phải có phào.
Góc nào cũng phải có đồ.
Trần nào cũng phải giật cấp.
Đèn nào cũng phải cầu kỳ.
Vách nào cũng phải ốp một vật liệu thật nổi.

Kết quả là căn nhà nhìn có vẻ đầu tư, nhưng mắt rất mệt.

KINH BAN chọn cách khác:

Một ô cửa đẹp có thể thay cho một bức tranh lớn.

Một vệt nắng đi qua tán cây có thể sống động hơn một mảng trang trí cầu kỳ.

Một bề mặt gỗ thật có thể ấm hơn rất nhiều so với lớp giả vân.

Một mảng tường bê tông hoặc sơn hiệu ứng được chiếu sáng đúng có thể có chiều sâu hơn một vách trang trí phức tạp.

Tự nhiên không cần nhiều lời.

Nó chỉ cần kiến trúc biết nhường chỗ.

6. Nguyên Tắc 1: Vật Liệu Phô Bày Bản Chất

Trong tư duy công năng, vật liệu không nên giả vờ là thứ khác.

Gỗ nên được cảm nhận như gỗ.
Đá nên được cảm nhận như đá.
Bê tông nên được hiểu như bê tông.
Kim loại nên thể hiện đúng tính chất của kim loại.
Vải nên mang lại cảm giác mềm, ấm, gần với tiếp xúc của con người.

Điều này không có nghĩa lúc nào cũng phải dùng vật liệu tự nhiên nguyên bản.

Vật liệu công nghiệp vẫn có giá trị nếu nó trung thực, bền, rõ thông số, phù hợp vị trí sử dụng và dễ bảo trì.

Quan trọng là không dùng vật liệu để đánh lừa cảm giác.

Một không gian càng ít chi tiết thì vật liệu càng phải được chọn kỹ hơn.

Vì khi không còn lớp trang trí che giấu, bề mặt vật liệu sẽ nói rất rõ.

Nói vui một chút: thiết kế công năng không cho phép vật liệu “diễn sâu” quá mức. Đẹp thì đẹp, nhưng phải thật.

Cận cảnh gỗ thật, bê tông trần, đá tự nhiên hoặc sơn hiệu ứng mờ dưới ánh sáng xiên. Hình ảnh thể hiện vẻ đẹp đến từ bề mặt thật, không phải lớp giả trang trí. — Cận cảnh gỗ thật, bê tông trần, đá tự nhiên

7. Nguyên Tắc 2: Chiếu Sáng Kiến Tạo Không Gian

Ánh sáng không chỉ để đủ lux.

Ánh sáng là công cụ phân vùng, tạo chiều sâu và làm rõ vật liệu.

Thay vì dùng quá nhiều đèn chùm, đèn pha lê hoặc chi tiết khó vệ sinh, có thể tổ chức ánh sáng theo các lớp:

Ánh sáng tự nhiên từ cửa, giếng trời, khe sáng.
Ánh sáng chung cho sinh hoạt.
Ánh sáng nhiệm vụ cho đọc, nấu ăn, làm việc.
Ánh sáng điểm nhấn cho vật liệu, tranh, cây xanh.
Ánh sáng gián tiếp để làm mềm trần, tường và vùng chuyển tiếp.

Trong kiến trúc xanh, ánh sáng tự nhiên nếu được kiểm soát tốt còn giúp giảm nhu cầu chiếu sáng ban ngày và hỗ trợ cảm nhận không gian. Nhưng không nên hiểu đơn giản rằng càng nhiều kính càng tốt. Ánh sáng phải đi cùng che nắng, chống chói, kiểm soát nhiệt và thông gió.

Một khe sáng đúng chỗ có thể giá trị hơn một bộ đèn rất đắt nhưng treo sai chỗ.

8. Nguyên Tắc 3: Nội Thất Âm Tường Để Giảm Nhiễu Thị Giác

Công năng không chỉ là thêm tủ.

Công năng là tổ chức đồ dùng để không gian bớt rối.

Hệ tủ âm tường, tủ cao sát trần, tủ không tay nắm, phụ kiện nhấn mở hoặc tay nắm vát cạnh giúp giảm chi tiết thừa trong trường nhìn.

Khi lưu trữ được giải quyết tốt, mặt sàn thoáng hơn, bề mặt gọn hơn và ánh mắt ít bị kéo vào những vật dụng nhỏ.

Tuy nhiên, nội thất âm tường không có nghĩa là biến mọi bức tường thành tủ.

Nếu tủ quá nhiều, quá đặc, quá tối, căn phòng sẽ bị nén.

KINH BAN ưu tiên hệ tủ:

Đủ lưu trữ.
Đúng vị trí.
Dễ mở.
Dễ vệ sinh.
Ít chi tiết thừa.
Tiệp với kiến trúc.
Không chặn sáng và gió.
Không làm mất tỷ lệ không gian.

Tủ tốt không phải tủ phô trương.

Tủ tốt là tủ làm xong nhiệm vụ rồi biết lùi lại.

9. Nguyên Tắc 4: Loại Bỏ Vách Ngăn Không Cần Thiết

Một số công trình bị chia nhỏ bởi quá nhiều vách, vách trang trí, lam tượng trưng, kệ ngăn hờ và mảng ốp không có chức năng rõ ràng.

Điều này làm không gian:

Tối hơn.
Bí hơn.
Khó đi lại hơn.
Khó thay đổi hơn.
Nhiều góc chết hơn.
Tốn vật liệu hơn.
Khó vệ sinh hơn.

Dưới góc nhìn công năng, vách chỉ nên tồn tại khi nó thực sự cần:

Tạo riêng tư.
Chống ồn.
Chống mùi.
Định vùng.
Che kỹ thuật.
Tăng an toàn.
Hỗ trợ kết cấu hoặc lưu trữ.

Nếu vách chỉ để “cho có thiết kế”, nên mạnh dạn bỏ.

Không gian sẽ biết ơn mình. Người lau nhà cũng vậy.

10. Ứng Dụng Trong Phòng Khách

Phòng khách thường là nơi dễ bị trang trí quá tay nhất.

Để ứng dụng chủ nghĩa công năng, cần hỏi:

Vách tivi có nhiệm vụ gì?
Kệ có chứa đồ thật không?
Đèn có phục vụ sinh hoạt không?
Mảng ốp có giúp âm học, ánh sáng hoặc độ bền không?
Sofa có đúng tỷ lệ không?
Lối đi có rõ không?
Cửa sổ có đang bị che bởi đồ trang trí không?

Một phòng khách tốt không cần quá nhiều mảng diễn.

Chỉ cần:

Một vùng ngồi đúng tỷ lệ.
Một hệ lưu trữ gọn.
Một điểm neo thị giác.
Ánh sáng tự nhiên được kiểm soát.
Vật liệu có cảm xúc.
Tầm nhìn ra cây xanh hoặc khoảng thở.
Lối đi không bị cắt vụn.

Nếu cửa sổ đã đóng khung một khu vườn đẹp, đừng bắt bức tường phải diễn thêm quá nhiều.

11. Ứng Dụng Trong Phòng Ngủ

Phòng ngủ cần công năng rất rõ:

Ngủ.
Nghỉ.
Thay đồ.
Lưu trữ.
Đôi khi đọc sách hoặc làm việc nhẹ.

Vì vậy, phòng ngủ nên tránh:

Đèn quá phức tạp.
Vách đầu giường quá nhiều chi tiết.
Màu sắc quá kích thích.
Tủ mở quá nhiều đồ.
Bàn làm việc lấn vùng ngủ.
Gương đặt gây khó chịu trong trường nhìn nghỉ ngơi.

Công năng cảm xúc trong phòng ngủ nghĩa là mọi thứ phải hỗ trợ sự ổn định.

Không gian này không cần thể hiện quá nhiều.

Nó cần đủ yên.

12. Ứng Dụng Trong Bếp

Bếp là nơi chủ nghĩa công năng rất dễ kiểm chứng.

Bếp đẹp mà thao tác vướng là thất bại.

Cần ưu tiên:

Luồng nấu hợp lý.
Bề mặt dễ vệ sinh.
Kho đủ dùng.
Ánh sáng đúng mặt bếp.
Thông gió và hút mùi tốt.
Vật liệu chịu ẩm, chịu nhiệt, dễ bảo trì.
Tay nắm, ray, bản lề dùng bền.

Không nên dùng quá nhiều vật liệu hoặc chi tiết trang trí ở khu vực bếp nếu chúng làm tăng nguy cơ bám bẩn, khó lau hoặc nhanh xuống cấp.

Bếp là nơi thiết kế phải bớt mơ mộng một chút.

Vì dầu mỡ không quan tâm phối cảnh 3D đẹp cỡ nào.

13. Ứng Dụng Trong Showroom Và Văn Phòng KINH BAN

Với showroom vật liệu, công năng còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tư vấn.

Nếu trưng bày quá nhiều, khách hàng khó nhìn sản phẩm chính.

Nếu ánh sáng sai, màu vật liệu bị lệch.

Nếu lối đi hẹp, trải nghiệm xem mẫu bị gãy.

Nếu bàn tư vấn thiếu mặt phẳng, quá trình so sánh vật liệu trở nên bất tiện.

Một showroom tốt cần:

Sản phẩm chủ lực được nhìn rõ.
Lối đi mạch lạc.
Ánh sáng đúng màu.
Khu tư vấn đủ yên.
Mẫu vật liệu được phân nhóm.
Khoảng trống đủ để khách hàng lùi lại quan sát.

Đây chính là công năng theo nghĩa thương mại: thiết kế không chỉ đẹp, mà phải giúp khách hàng ra quyết định rõ hơn.

Không gian phòng khách hoặc phòng ngủ có hệ tủ âm tường không tay nắm, bề mặt tiệp màu tường, ánh sáng khe hoặc giếng trời làm rõ không gian, đồ đạc được cất gọn để giảm nhiễu thị giác. — Không gian phòng ngủ

14. Công Thức Kiểm Tra Công Năng Của KINH BAN

KINH BAN đề xuất kiểm tra một không gian theo 7 câu hỏi:

1. Chi tiết này có nhiệm vụ gì?
Nếu không trả lời được, nên xem lại.

2. Nó có giúp sử dụng dễ hơn không?
Hay chỉ làm không gian rối hơn?

3. Nó có dễ vệ sinh và bảo trì không?
Đẹp nhưng khó giữ thì cần cân nhắc.

4. Nó có chặn ánh sáng, gió hoặc lối đi không?
Nếu có, phải có lý do rất mạnh.

5. Nó có làm vật liệu thật được nhìn rõ hơn không?
Hay đang che đi bản chất vật liệu?

6. Nó có tạo cảm xúc thật không?
Hay chỉ là chi tiết trang trí vay mượn?

7. Sau 5 năm, nó còn hợp lý không?
Công năng tốt phải sống được với thời gian.

Câu hỏi số 7 rất đáng tiền. Vì nhiều thứ nhìn rất “trend” hôm nay, nhưng năm sau đã thấy mệt.

15. Những Sai Lầm Khi Hiểu Chủ Nghĩa Công Năng

Sai lầm 1: Công năng là bỏ hết trang trí.
Không đúng. Công năng là giữ lại chi tiết có nhiệm vụ.

Sai lầm 2: Nhà công năng thì phải lạnh và khô.
Không đúng. Ánh sáng, vật liệu và thiên nhiên có thể tạo cảm xúc rất mạnh.

Sai lầm 3: Càng âm tường càng tốt.
Không hẳn. Âm tường sai cách có thể làm không gian bị đặc và khó sửa chữa.

Sai lầm 4: Kính lớn là hiện đại.
Kính lớn mà nóng, chói, thiếu riêng tư thì chưa hiện đại. Đó là hiện đại hơi… hấp nhiệt.

Sai lầm 5: Tối giản là tiết kiệm chi phí.
Không luôn đúng. Tối giản tốt thường đòi hỏi chi tiết kỹ hơn, vật liệu tốt hơn và thi công chính xác hơn.

16. Công Năng Không Giết Chết Cảm Xúc, Công Năng Làm Cảm Xúc Có Nền Tảng

Chủ nghĩa công năng không phải là làm cho ngôi nhà trở thành một cỗ máy lạnh lẽo.

Đó là cách loại bỏ những thứ không phục vụ đời sống để giữ lại những giá trị thật hơn.

Một căn nhà tốt không cần quá nhiều chi tiết đắp vẽ.

Nó cần ánh sáng đúng.

Gió đúng.

Vật liệu đúng.

Lưu trữ đúng.

Tỷ lệ đúng.

Lối đi đúng.

Và những điểm chạm cảm xúc đến từ tự nhiên, thay vì đến từ sự trang trí quá mức.

Quan điểm của Kiến Trúc KINH BAN là:https://kientruckinhban.vn/thu-vien/noi-that-toi-gian

Công năng không đối lập với cảm xúc. Công năng là nền tảng để cảm xúc không trở thành sự rườm rà.

Khi phào chỉ thừa được gỡ bỏ, ánh sáng có cơ hội đi sâu hơn.

Khi vách trang trí không cần thiết được loại bỏ, gió có cơ hội lưu thông tốt hơn.

Khi vật liệu được dùng trung thực, con người cảm nhận không gian rõ hơn.

Và khi kiến trúc biết dừng lại đúng lúc, thiên nhiên sẽ bước vào làm phần còn lại.