Một không gian sống chất lượng không chỉ được đánh giá bằng hình thức, màu sắc hay giá trị của đồ nội thất. Điều quan trọng hơn là những gì con người hít thở, tiếp xúc và trải nghiệm trong không gian đó mỗi ngày.

Sau khi hoàn thiện nhà mới, nhiều gia đình thường nhận thấy mùi đặc trưng từ tủ, sàn, sơn hoặc các bề mặt vừa thi công. Mùi này thường được gọi chung là “mùi nhà mới”. Tuy nhiên, phía sau hiện tượng đó có thể là sự phát thải của nhiều hợp chất hóa học khác nhau, trong đó có các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, thường được gọi là VOC.

VOC không phải là một chất duy nhất. Đây là một nhóm lớn gồm nhiều hợp chất có đặc tính và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Vì vậy, việc đánh giá chất lượng không khí không thể chỉ dựa vào cảm giác có mùi hay không có mùi.

Tại Kiến Trúc Kinh Ban, chúng tôi cho rằng một công trình đẹp trước hết phải là một công trình được thiết kế và thi công có trách nhiệm với sức khỏe người sử dụng.

VOC là gì?

VOC là viết tắt của cụm từ Volatile Organic Compounds, nghĩa là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi.

Các hợp chất này có thể phát tán từ vật liệu hoặc sản phẩm vào không khí trong điều kiện sử dụng thông thường. Trong không gian nội thất, VOC có thể xuất hiện từ:

Sơn và lớp phủ bề mặt.
Keo dán.
Dung môi.
Chất vệ sinh và tẩy rửa.
Chất bảo quản vật liệu.
Ván gỗ công nghiệp.
Thảm, rèm và vật liệu dệt.
Đồ nội thất mới sản xuất.
Sản phẩm tạo mùi trong nhà.

Một số VOC có mùi dễ nhận biết, nhưng cũng có hợp chất gần như không tạo ra mùi rõ ràng. Ngược lại, một vật liệu có mùi không nhất thiết đồng nghĩa với việc nồng độ chất ô nhiễm đã vượt giới hạn an toàn.

Vì vậy, “mùi đồ mới” chỉ nên được xem là một dấu hiệu cần lưu ý, không phải công cụ đo lường chất lượng không khí.

Những hợp chất thường được quan tâm trong nội thất

Formaldehyde

Formaldehyde là một chất khí không màu, có mùi hăng và có thể xuất hiện trong một số loại nhựa kết dính, keo, ván ép và sản phẩm gỗ công nghiệp.

Trong ngành nội thất, formaldehyde thường được quan tâm vì một số loại keo sử dụng để liên kết sợi gỗ hoặc dăm gỗ có thể phát thải chất này trong quá trình sử dụng.

Mức phát thải phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

Công nghệ sản xuất ván.
Loại keo sử dụng.
Hàm lượng chất kết dính.
Mức độ phủ kín bề mặt và cạnh ván.
Nhiệt độ và độ ẩm trong nhà.
Tuổi của sản phẩm.
Điều kiện thông gió.

Không nên đánh đồng tất cả ván MDF, MFC hoặc HDF với mức phát thải cao. Chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào tiêu chuẩn sản xuất, hồ sơ thử nghiệm và quy trình hoàn thiện thực tế.

Benzene

Benzene là một hợp chất hữu cơ có thể xuất hiện trong nhiên liệu, khói thuốc, dung môi và một số quá trình công nghiệp.

Trong không gian sống, benzene không chỉ đến từ đồ nội thất. Nó còn có thể phát sinh từ khói thuốc, hoạt động đốt cháy, gara liền kề hoặc không khí ô nhiễm bên ngoài.

Toluene và Xylene

Toluene và xylene có thể được sử dụng trong một số loại dung môi, sơn, mực, chất phủ và keo.

Trong quá trình thi công, các hợp chất này có thể bay hơi vào không khí, đặc biệt khi sản phẩm được sử dụng trong khu vực kín hoặc thiếu trao đổi khí.

Điều cần quan tâm không chỉ là tên hóa chất, mà còn là nồng độ, thời gian tiếp xúc, đặc tính của từng sản phẩm và điều kiện thông gió tại công trình.

VOC trong đồ nội thất phát sinh từ đâu?

1. Keo và chất kết dính trong ván gỗ công nghiệp

Gỗ công nghiệp được sản xuất bằng cách liên kết sợi gỗ, bột gỗ hoặc dăm gỗ bằng hệ keo phù hợp.

Tùy loại sản phẩm, nhà sản xuất có thể sử dụng những hệ nhựa kết dính khác nhau. Khả năng phát thải formaldehyde của từng sản phẩm không giống nhau và không thể đánh giá chỉ bằng tên gọi MDF, MFC hay HDF.

Các vị trí cần đặc biệt lưu ý gồm:

Cạnh ván chưa được dán kín.
Lỗ khoan phụ kiện.
Mặt sau tủ không được hoàn thiện.
Vết cắt thực hiện tại công trường.
Khu vực bị ẩm hoặc thường xuyên chịu nhiệt.
Các khoang tủ kín, ít trao đổi không khí.

Do đó, kiểm soát phát thải không chỉ nằm ở việc chọn tấm ván. Chất lượng gia công, dán cạnh, phủ bề mặt và lắp đặt cũng có vai trò rất quan trọng.

2. Sơn, vecni và lớp phủ bề mặt

Một số loại sơn và chất phủ sử dụng dung môi hữu cơ để tạo độ chảy, hỗ trợ thi công hoặc hình thành màng sơn.

Trong giai đoạn thi công và đóng rắn, dung môi có thể bay hơi vào không khí. Mức phát thải phụ thuộc vào:

Công thức sản phẩm.
Hàm lượng VOC được công bố.
Khối lượng sử dụng.
Số lớp thi công.
Thời gian khô và đóng rắn.
Nhiệt độ, độ ẩm.
Mức độ thông gió.

Sơn gốc nước thường có thể giúp giảm lượng dung môi hữu cơ so với nhiều hệ sơn gốc dung môi. Tuy nhiên, “gốc nước” không mặc nhiên có nghĩa là hoàn toàn không phát thải hoặc phù hợp với mọi vị trí.

Cần kiểm tra tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.

3. Keo thi công tại công trường

Keo dán sàn, keo dán tường, keo tiếp xúc, keo đa năng và vật liệu trám khe đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong quá trình thi công.

Một sai lầm phổ biến là lựa chọn vật liệu chính có tiêu chuẩn tốt nhưng lại sử dụng keo, dung môi hoặc chất xử lý bề mặt không rõ nguồn gốc.

Công trình xanh không thể chỉ kiểm soát những gì nhìn thấy. Các vật liệu phụ phía sau bề mặt hoàn thiện cũng phải được quản lý.

4. Đồ nội thất hoàn thiện sẵn

Tủ, giường, sofa, nệm, rèm, thảm và các sản phẩm trang trí mới có thể phát thải nhiều hợp chất khác nhau.

Khi nhiều sản phẩm mới được đưa đồng thời vào một không gian kín, tổng tải lượng phát thải có thể tăng lên dù từng sản phẩm riêng lẻ đều đáp ứng một giới hạn nhất định.

Đây là lý do chất lượng không khí cần được xem xét trên toàn bộ không gian, không nên chỉ đánh giá từng vật liệu tách rời.

VOC ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Không phải tất cả VOC đều có cùng mức độ độc hại. Tác động phụ thuộc vào:

Loại hợp chất.
Nồng độ trong không khí.
Thời gian tiếp xúc.
Tần suất tiếp xúc.
Mức độ thông gió.
Độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người sử dụng.

Tác động có thể xuất hiện trong thời gian ngắn

Khi tiếp xúc với một số VOC ở nồng độ đủ cao, người sử dụng có thể gặp:

Kích ứng mắt, mũi hoặc cổ họng.
Đau đầu.
Chóng mặt.
Buồn nôn.
Khó chịu khi hít thở.
Mệt mỏi.
Phản ứng nhạy cảm ở một số người.

Những triệu chứng này không đặc hiệu và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Khi có biểu hiện kéo dài hoặc nghiêm trọng, cần rời khỏi khu vực nghi ngờ, tăng thông gió và tham khảo ý kiến chuyên môn y tế.

Nguy cơ khi tiếp xúc lâu dài

Một số hợp chất hữu cơ có liên quan đến những ảnh hưởng nghiêm trọng hơn khi con người tiếp xúc lâu dài ở mức đáng kể.

Formaldehyde đã được các cơ quan chuyên môn quốc tế phân loại là chất gây ung thư ở người. Benzene cũng là một chất cần được kiểm soát nghiêm ngặt.

Điều này không có nghĩa rằng cứ sử dụng đồ nội thất công nghiệp là sẽ mắc bệnh. Rủi ro phụ thuộc vào mức phơi nhiễm thực tế.

Cách tiếp cận hợp lý không phải là gây hoang mang, mà là giảm nguồn phát thải, lựa chọn sản phẩm có hồ sơ rõ ràng và bảo đảm trao đổi không khí phù hợp.

Sáu giải pháp kiểm soát VOC trong nội thất

1. Kiểm soát từ khâu lựa chọn vật liệu

Giải pháp hiệu quả nhất luôn là giảm chất ô nhiễm ngay từ nguồn.

Khi lựa chọn ván gỗ, sơn, keo và vật liệu hoàn thiện, cần yêu cầu nhà cung cấp cung cấp:

Tên và mã sản phẩm.
Tiêu chuẩn phát thải áp dụng.
Báo cáo thử nghiệm.
Tài liệu kỹ thuật.
Hướng dẫn sử dụng.
Nguồn gốc nhà sản xuất.
Thời hạn và điều kiện bảo quản.

Các cụm từ như “vật liệu xanh”, “an toàn tuyệt đối”, “không độc hại” hoặc “không formaldehyde” không nên được chấp nhận nếu không có tài liệu chứng minh phù hợp.

2. Hiểu đúng về tiêu chuẩn E0, E1 và các chứng nhận phát thải

E1 là một cấp phát thải formaldehyde thường gặp trong một số hệ thống tiêu chuẩn đối với sản phẩm gỗ.

Trong khi đó, ký hiệu E0 được sử dụng trên thị trường theo nhiều cách khác nhau và không phải lúc nào cũng đại diện cho cùng một phương pháp thử hoặc giới hạn phát thải.

Vì vậy, không nên chỉ hỏi sản phẩm “E0 hay E1”. Cần hỏi đầy đủ:

Tiêu chuẩn nào được áp dụng?
Phương pháp thử là gì?
Đơn vị đo như thế nào?
Phòng thử nghiệm nào thực hiện?
Báo cáo còn hiệu lực hay không?
Báo cáo áp dụng cho tấm ván hay cho sản phẩm hoàn thiện?

Với sản phẩm áp dụng tiêu chuẩn Hoa Kỳ, có thể kiểm tra thông tin tuân thủ TSCA Title VI hoặc CARB Phase 2 khi phù hợp.

Điểm quan trọng nhất không nằm ở một ký hiệu quảng cáo, mà nằm ở bằng chứng kỹ thuật có thể kiểm tra.

3. Hoàn thiện kín bề mặt và cạnh ván

Bề mặt phủ hoàn thiện và cạnh ván được xử lý đúng kỹ thuật có thể góp phần hạn chế phát thải từ phần cốt bên trong.

Khi thi công cần kiểm soát:

Chất lượng dán cạnh.
Những lỗ khoan không sử dụng.
Cạnh cắt tại công trường.
Mặt sau và đáy tủ.
Khe tiếp giáp.
Khu vực có nguy cơ thấm ẩm.

Dán cạnh không chỉ để làm đẹp. Đó còn là một phần của chất lượng hoàn thiện, độ bền và khả năng kiểm soát phát thải.

4. Tăng cường thông gió trong và sau thi công

Thông gió giúp pha loãng và đưa một phần chất ô nhiễm ra khỏi không gian.

Trong giai đoạn thi công cần:

Mở cửa khi điều kiện bên ngoài phù hợp.
Sử dụng quạt để tăng trao đổi khí.
Hút khí trực tiếp ra ngoài thay vì chỉ đảo khí trong phòng.
Đậy kín hóa chất sau khi sử dụng.
Không lưu trữ dung môi trong khu vực ở.
Hoàn tất các hạng mục phát thải trước khi đưa đồ mềm vào nhà.

Không có một khoảng thời gian chờ cố định phù hợp cho mọi công trình. Một hoặc hai tuần có thể chưa đủ nếu khối lượng vật liệu lớn, sản phẩm đóng rắn chậm hoặc không gian thông gió kém.

Thời điểm sử dụng cần căn cứ vào loại vật liệu, hướng dẫn của nhà sản xuất, mức độ thông gió và điều kiện thực tế.

5. Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm

Nhiệt độ và độ ẩm có thể ảnh hưởng đến tốc độ phát thải của một số vật liệu.

Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, công trình cần được:

Xử lý chống thấm đúng kỹ thuật.
Hạn chế nước xâm nhập vào ván.
Duy trì độ ẩm trong nhà ở mức phù hợp.
Tránh đặt tủ sát tường ẩm.
Bố trí khe lưu thông không khí khi cần thiết.
Kiểm tra nguồn rò rỉ nước trước khi lắp đồ nội thất.

Không nên cố tình tăng nhiệt độ để “ép” vật liệu nhả khí nếu không có quy trình kỹ thuật và kiểm soát an toàn.

6. Đo kiểm khi có yêu cầu cao hoặc dấu hiệu bất thường

Đối với công trình có trẻ nhỏ, người cao tuổi, người nhạy cảm hoặc khối lượng nội thất mới lớn, có thể cân nhắc đo chất lượng không khí sau hoàn thiện.

Việc đo nên do đơn vị có năng lực thực hiện bằng phương pháp phù hợp. Thiết bị dân dụng giá rẻ có thể hỗ trợ theo dõi xu hướng nhưng không nên được xem là cơ sở duy nhất để kết luận công trình đạt hay không đạt an toàn.

Nếu xuất hiện mùi hăng kéo dài, kích ứng mắt, đau đầu hoặc khó chịu khi ở trong nhà, không nên che mùi bằng nước hoa hoặc chất tạo hương. Cần tìm nguồn phát thải, tăng thông gió và xử lý nguyên nhân.

Cây xanh có loại bỏ VOC trong nhà không?

Một số thí nghiệm trong buồng kín cho thấy cây và hệ rễ có khả năng hấp thụ một số chất ô nhiễm trong những điều kiện nhất định.

Tuy nhiên, hiệu quả trong phòng ở thực tế khác rất xa điều kiện phòng thí nghiệm.

Với số lượng cây thông thường trong một căn nhà, khả năng loại bỏ VOC thường không đủ để thay thế:

Kiểm soát nguồn phát thải.
Thông gió tự nhiên.
Thông gió cơ khí.
Hệ thống lọc phù hợp.
Quản lý nhiệt độ và độ ẩm.

Cây xanh vẫn có giá trị lớn về thẩm mỹ, cảm nhận tinh thần và kết nối con người với thiên nhiên. Nhưng không nên quảng bá cây trồng trong chậu như một “máy lọc khí sinh học hoàn hảo”.

Cây xanh là một phần của không gian sống, không phải giải pháp kỹ thuật duy nhất để xử lý ô nhiễm không khí.

Có thể loại bỏ hoàn toàn VOC khỏi nhà ở không?

Trong thực tế, rất khó đưa tổng nồng độ VOC trong nhà về bằng không, bởi hợp chất hữu cơ có thể đến từ nhiều nguồn trong và ngoài công trình.

Mục tiêu phù hợp hơn là:

Giảm nguồn phát thải không cần thiết.
Lựa chọn vật liệu có hồ sơ rõ ràng.
Sử dụng đúng hướng dẫn.
Thi công có kiểm soát.
Tăng trao đổi không khí.
Theo dõi những dấu hiệu bất thường.
Đo kiểm khi cần thiết.

Kiến trúc bền vững không dựa trên những lời khẳng định tuyệt đối. Nó dựa trên khả năng nhận diện rủi ro và kiểm soát rủi ro bằng giải pháp có căn cứ.

Quy trình kiểm soát VOC tại Kiến Trúc Kinh Ban

Bước 1: Xác định yêu cầu của người sử dụng

Cần làm rõ công trình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh hô hấp hoặc người nhạy cảm với mùi và hóa chất hay không.

Bước 2: Xây dựng danh mục vật liệu

Mỗi nhóm sản phẩm cần được xác định rõ mã hàng, nhà sản xuất, tiêu chuẩn, phương pháp thi công và hồ sơ kỹ thuật.

Bước 3: Kiểm soát vật liệu phụ

Keo, sơn, chất trám, dung môi và chất vệ sinh phải được quản lý đồng bộ với vật liệu chính.

Bước 4: Tổ chức trình tự thi công hợp lý

Những công việc phát sinh nhiều mùi và dung môi cần được hoàn thành trước. Công trình phải có thời gian đóng rắn, làm sạch và thông gió phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.

Bước 5: Nghiệm thu và bàn giao

Quá trình nghiệm thu cần kiểm tra:

Vật liệu có đúng hồ sơ đã phê duyệt hay không.
Bề mặt và cạnh ván đã được hoàn thiện đầy đủ chưa.
Hóa chất còn được lưu trong công trình hay không.
Hệ thống thông gió có hoạt động hiệu quả không.
Không gian có dấu hiệu mùi hăng hoặc kích ứng bất thường không.
Có cần thực hiện đo kiểm chuyên môn hay không.

Một ngôi nhà đẹp trước hết phải là một ngôi nhà có trách nhiệm

VOC là một vấn đề cần được hiểu đúng, nhưng không nên bị biến thành công cụ gây sợ hãi.

Không phải mọi mùi mới đều nguy hiểm. Không phải mọi loại gỗ công nghiệp đều có phát thải cao. Và cũng không có một loại cây hay thiết bị đơn lẻ nào có thể giải quyết toàn bộ chất lượng không khí trong nhà.

Giải pháp đúng phải bắt đầu từ một hệ thống đồng bộ:

Vật liệu có hồ sơ minh bạch.
Thiết kế thông gió phù hợp.
Chi tiết thi công được kiểm soát.
Nhiệt độ và độ ẩm được quản lý.
Công trình được nghiệm thu trước khi sử dụng.

Tại Kiến Trúc Kinh Ban https://kientruckinhban.vn/thu-vien/noi-that-xanh, chúng tôi tiếp cận không gian sống bằng một nguyên tắc nhất quán:

Lấy khoa học làm nền tảng.
Lấy sức khỏe con người làm trung tâm.
Lấy hiệu quả dài hạn làm thước đo.

Bởi một ngôi nhà đẹp không chỉ cần gây ấn tượng trong ngày bàn giao. Nó phải tiếp tục bảo vệ và nuôi dưỡng những người sống bên trong suốt nhiều năm sau đó.

KIẾN TRÚC KINH BAN
Kiến Tạo Từ Trật Tự – Bền Vững Từ Trí Tuệ.