Trong nhiều năm gần đây, “kiến trúc xanh” trở thành một cụm từ rất được ưa chuộng. Chỉ cần một công trình có nhiều cây trên ban công, mặt đứng phủ mảng xanh, sân thượng trồng cây rậm rạp… là nhiều người vội gọi đó là công trình xanh.

Nhưng nói thẳng: có cây xanh chưa chắc đã là kiến trúc xanh.

Một công trình có thể trông rất “xanh” trên hình ảnh, nhưng nếu mỗi ngày phải tiêu tốn lượng lớn nước sạch để tưới cây, dùng kính phản quang gây hấp nhiệt, phụ thuộc quá nhiều vào điều hòa, sử dụng vật liệu phát thải cao hoặc nhập khẩu từ rất xa… thì công trình ấy mới chỉ “xanh lá” ở bề mặt, chứ chưa thật sự “xanh” ở bản chất.

Kiến trúc xanh không phải là trang trí thêm cây. Kiến trúc xanh là một hệ tư duy thiết kế.

Đó là cách công trình được nghiên cứu từ hướng nắng, hướng gió, vật liệu, năng lượng, nước, chi phí vận hành, sức khỏe người sử dụng cho đến vòng đời của công trình. Một công trình xanh đúng nghĩa phải vừa giảm tác động tiêu cực đến môi trường, vừa nâng cao chất lượng sống của con người.

Nói vui một chút: nhà xanh không phải là nhà biến thành… khu rừng mini trên cao. Nhà xanh là nơi con người sống dễ chịu hơn, ít tốn kém hơn và bền vững hơn theo thời gian.

1. Kiến Trúc Xanh Là Gì?

Kiến trúc xanh là phương pháp thiết kế và xây dựng nhằm giảm thiểu tác động xấu đến môi trường, đồng thời tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng, nước, vật liệu và chất lượng sống bên trong công trình.

Một công trình xanh không chỉ được đánh giá bằng việc có bao nhiêu cây, mà phải nhìn vào những câu hỏi cốt lõi:

Công trình có tận dụng được ánh sáng tự nhiên không?

Không gian có thông gió tốt không?

Vật liệu sử dụng có an toàn cho sức khỏe không?

Chi phí điện, nước, bảo trì có được tối ưu không?

Công trình có phù hợp với khí hậu địa phương không?

Người sống trong đó có thật sự khỏe hơn, dễ chịu hơn không?

Đây mới là phần “xanh” thật sự. Cây xanh chỉ là một phần trong tổng thể, không phải toàn bộ bản chất của kiến trúc xanh.

2. Ba Trụ Cột Cốt Lõi Của Kiến Trúc Xanh

Để một công trình đạt đến giá trị bền vững, thiết kế cần cân bằng được ba yếu tố quan trọng: môi trường, kinh tế và con người.

2.1. Bền Vững Về Môi Trường

Đây là lớp nền đầu tiên của kiến trúc xanh.

Một công trình có trách nhiệm với môi trường cần giảm tiêu thụ điện, tiết kiệm nước, hạn chế phát thải carbon và ưu tiên các giải pháp thiết kế thụ động như thông gió tự nhiên, che nắng, lấy sáng hợp lý, sử dụng vật liệu có vòng đời bền vững.

Ví dụ, thay vì dùng toàn bộ mặt kính lớn khiến nhà nóng lên rồi phải bật điều hòa liên tục, kiến trúc xanh sẽ tính toán hướng nắng, lam che, mái hiên, khoảng đệm, cây xanh đúng vị trí và vật liệu phù hợp để giảm tải nhiệt ngay từ đầu.

Thiết kế tốt là thiết kế giúp công trình “tự thở”, chứ không bắt máy móc phải làm việc quá sức để sửa sai cho bản vẽ.

2.2. Bền Vững Về Kinh Tế

Một hiểu lầm khác là: cứ công trình xanh thì phải rất đắt.

Thực tế, kiến trúc xanh đúng nghĩa không phải cuộc chơi đốt tiền. Nó là một khoản đầu tư thông minh.

Chi phí ban đầu có thể cần được tính toán kỹ hơn, nhưng đổi lại, công trình có thể tiết kiệm đáng kể chi phí điện, nước, bảo trì và sửa chữa trong suốt quá trình sử dụng.

Một ngôi nhà được thiết kế thông gió tốt sẽ ít phụ thuộc vào điều hòa hơn. Một hệ vật liệu phù hợp sẽ giảm hư hỏng, giảm thay thế. Một giải pháp chống nóng, chống ẩm tốt sẽ kéo dài tuổi thọ công trình.

Nói đơn giản: xanh không phải là tốn thêm tiền để nhìn cho đẹp. Xanh là đầu tư đúng để sống lâu dài, tiết kiệm và bền vững hơn.

2.3. Bền Vững Về Con Người

Công trình cuối cùng vẫn là để con người sống, làm việc và phục hồi năng lượng.

Vì vậy, kiến trúc xanh không thể chỉ nói về cây, điện hay nước. Nó phải nói đến sức khỏe con người: chất lượng không khí trong nhà, ánh sáng tự nhiên, độ ồn, độ ẩm, cảm giác thoải mái và sự kết nối với thiên nhiên.

Đây cũng là tinh thần của thiết kế vị nhân sinh và Biophilic Design – đưa con người trở về gần hơn với nhịp sinh học tự nhiên.

Một căn nhà tốt không chỉ đẹp khi chụp ảnh. Nó phải khiến người ở cảm thấy dễ thở, dễ ngủ, dễ tập trung và ít mệt mỏi hơn sau một ngày dài.

Đó mới là giá trị sâu của kiến trúc xanh.

3. Thước Đo Nào Cho Công Trình Xanh?

Nếu chỉ nói “xanh” bằng cảm tính, ai cũng có thể tự nhận mình xanh. Vì vậy, trên thế giới và tại Việt Nam đã có những hệ thống chứng nhận công trình xanh nhằm lượng hóa các tiêu chí thành con số cụ thể.

Hiện nay, ba hệ thống thường được nhắc đến gồm: EDGE, LOTUS và LEED.

4. Chứng Nhận EDGE: Thực Tế, Dễ Tiếp Cận, Phù Hợp Dự Án Nhà Ở

EDGE là hệ thống chứng nhận do IFC – thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới phát triển.

Điểm mạnh của EDGE là tính thực tế. Hệ thống này tập trung vào ba nhóm chỉ số chính:

Tiết kiệm năng lượng.

Tiết kiệm nước.

Giảm năng lượng hàm chứa trong vật liệu.

EDGE thường phù hợp với các dự án nhà ở, chung cư, công trình thương mại muốn tiếp cận tiêu chuẩn xanh theo hướng rõ ràng, dễ đo lường và chi phí hợp lý.

Điểm cốt lõi của EDGE là công trình cần đạt mức tiết kiệm tối thiểu so với công trình thông thường. Đây là một cách tiếp cận khá “thực chiến”, đặc biệt phù hợp với các thị trường đang phát triển như Việt Nam.

5. Chứng Nhận LOTUS: Tiêu Chuẩn Xanh Gắn Với Bối Cảnh Việt Nam

LOTUS là hệ thống chứng nhận công trình xanh do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam phát triển.

Điểm đáng chú ý của LOTUS là nó được xây dựng phù hợp với khí hậu, điều kiện tự nhiên, pháp lý và thực tế xây dựng tại Việt Nam.

LOTUS đánh giá toàn diện nhiều yếu tố như:

Năng lượng.

Nước.

Vật liệu.

Sức khỏe và tiện nghi.

Quản lý sinh thái.

Đổi mới sáng tạo.

Với những chủ đầu tư, kiến trúc sư hoặc đơn vị phát triển dự án muốn làm công trình xanh có chiều sâu, bám sát khí hậu nhiệt đới gió mùa và điều kiện bản địa, LOTUS là một hệ thống rất đáng quan tâm.

Nói cách khác, LOTUS không chỉ hỏi công trình có tiết kiệm không, mà còn hỏi: công trình đó có thật sự phù hợp với Việt Nam không?

6. Chứng Nhận LEED: Tiêu Chuẩn Quốc Tế Khắt Khe Và Uy Tín

LEED là một trong những hệ thống chứng nhận công trình xanh nổi tiếng và có độ nhận diện cao trên toàn cầu.

LEED thường được các tòa nhà văn phòng hạng A, khách sạn cao cấp, dự án quốc tế hoặc các tập đoàn đa quốc gia quan tâm.

Hệ thống này đánh giá rất rộng, từ vị trí khu đất, giao thông, hiệu quả sử dụng nước, năng lượng, vật liệu, chất lượng môi trường trong nhà cho đến quản lý rác thải trong quá trình thi công.

Điểm mạnh của LEED là tính toàn cầu và mức độ uy tín cao. Tuy nhiên, để theo đuổi LEED, dự án thường cần đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp ngay từ giai đoạn đầu, chi phí chuẩn bị và quản lý cũng cao hơn so với các hệ thống đơn giản hơn.

LEED phù hợp với những công trình cần khẳng định chuẩn mực quốc tế và hình ảnh phát triển bền vững ở cấp độ cao.

7. Kiến Trúc Xanh Không Bắt Đầu Từ Cây, Mà Bắt Đầu Từ Tư Duy

Một công trình có nhiều cây nhưng nóng, bí, tốn điện, tốn nước, vật liệu kém an toàn thì chưa thể gọi là xanh.

Ngược lại, một công trình không quá phô trương mảng xanh nhưng biết tận dụng nắng gió, chọn vật liệu phù hợp, giảm tiêu thụ năng lượng, đảm bảo sức khỏe người ở và có chi phí vận hành hợp lý thì hoàn toàn có thể là một công trình xanh đúng nghĩa.

Đây là điểm rất quan trọng.

Kiến trúc xanh không phải là thêm thật nhiều thứ vào công trình. Đôi khi, kiến trúc xanh bắt đầu từ việc bớt đi những thứ không cần thiết.

Bớt lạm dụng kính.

Bớt phụ thuộc vào điều hòa.

Bớt dùng vật liệu gây hại cho không khí trong nhà.

Bớt chạy theo hình ảnh hào nhoáng.

Bớt thiết kế ngược với khí hậu tự nhiên.

Khi biết “bớt” đúng cách, công trình sẽ nhẹ hơn, thoáng hơn, tiết kiệm hơn và sống lâu hơn.

8. Góc Nhìn KINH BAN: Xanh Là Giá Trị Dài Hạn, Không Phải Lớp Trang Điểm

Tại KINH BAN https://kientruckinhban.vn/, chúng tôi nhìn nhận kiến trúc xanh không phải là một xu hướng trang trí, mà là một hướng đi dài hạn trong thiết kế và lựa chọn vật liệu.

Một không gian xanh đúng nghĩa cần được hình thành từ nhiều lớp: tư duy thiết kế, giải pháp vật liệu, kỹ thuật thi công, hiệu quả vận hành và trải nghiệm sống của con người.

Từ sàn gỗ, hệ cửa, nội thất đến các giải pháp chống thấm, mỗi vật liệu đều cần được nhìn dưới góc độ: có bền không, có an toàn không, có phù hợp khí hậu không, có giúp công trình vận hành tốt hơn không.

Vì vậy, với KINH BAN, “xanh” không phải là màu sắc.

Xanh là trách nhiệm. Xanh là sự hiểu biết. Xanh là cách một công trình sống hài hòa hơn với con người và môi trường.

Kiến trúc xanh không đơn giản là trồng thêm cây lên công trình. Đó là một hệ thống thiết kế có tư duy, có cơ sở khoa học và có trách nhiệm với tương lai.

Một ngôi nhà xanh đích thực là nơi mùa hè vẫn có gió mát, mùa nắng vẫn có bóng che, ánh sáng đi vào vừa đủ, không khí lưu thông tự nhiên, vật liệu an toàn và con người cảm thấy dễ chịu khi sống trong đó.

Đó không phải là sự xa xỉ.

Đó là chuẩn sống mà kiến trúc hiện đại nên hướng tới.

Và đó cũng là giá trị mà KINH BAN theo đuổi: kiến tạo không gian sống bền vững từ hiểu biết đúng, vật liệu đúng và sự chân thành trong từng giải pháp.